به گزارش تحریریه، شوئه شیائو رونگ (薛小荣)، استاد تاریخ معاصر چین در دانشگاه فودان و کارشناس برجسته روابط بین‌الملل، در یادداشتی تحلیلی به بررسی تشدید تنش‌های تازه میان چین و آمریکا پرداخته است.

🔷بخش اول: شعبده‌بازی آمریکایی؛ لبخند دیپلماتیک و خنجر تحریم

↩اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، و هه لی فِنگ، معاون نخست‌وزیر چین / ۱۹ خرداد ۱۴۰۵

ماجرا از ۸ مرداد آغاز می‌شود؛ روزی که مسئولان ارشد امور اقتصادی و تجاری چین و آمریکا در یک تماس ویدئویی، پیرامون پایداری روابط تجاری دو کشور به گفت‌وگو نشستند.

در جریان این رایزنی‌ها، طرفین به توافقاتی دست یافتند و بر سر این موضوع که تحت هدایت راهبردی سران دو کشور، روابط اقتصادی و تجاری را در مسیری باثبات و رو به بهبود هدایت کنند، هم‌نظر شدند.

این سیگنال‌های مثبت، تصویری از هم‌سویی و حرکت دو کشور به سوی یکدیگر را در فضای بین‌الملل ایجاد کرد و امیدها را برای تنش‌زدایی میان پکن و واشنگتن زنده نگه داشت. اما این هم‌سویی، تنها یک فریب بزرگ بود؛ چرا که درست یک روز پس از این توافق، یعنی در ۹ مرداد، ایالات متحده بیش از ۴۰ شرکت چینی را به بهانه‌های واهی در فهرست نهادهای تحریمی وزارت بازرگانی آمریکا (Entity List) قرار داد.

این اقدام، بزرگ‌ترین موج تحریم یک‌جانبه علیه شرکت‌های چینی از زمان تصویب قانون مربوطه در سال ۲۰۲۱ به شمار می‌رود.

علاوه بر این، به گفته رویترز در ۱۳ تیرماه، کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) قصد دارد تا پایان سال جاری میلادی، یک ممنوعیت جدید را اعلام و اجرایی کند که بر اساس آن، واردات مدل‌های جدید قطعات ماژول نوری ساخت چین ممنوع خواهد شد.

این اقدام، یک مرحله تازه در فشار فناوری آمریکا علیه چین به حساب می‌آید و نشان می‌دهد که روابط اقتصادی و تجاری دو کشور، با سرعت زیادی در حال بدتر شدن است.

البته چنین رویکردی از نوع «مذاکره و حمله همزمان» اتفاقی نیست و مشخص است که از پیش برنامه‌ریزی شده است. ارزیابی برای به‌روزرسانی لیست تحریم، بررسی شرکت‌ها، جمع‌آوری مدارک و طی کردن مراحل اداری و حقوقی، کاری نیست که ظرف یک یا دو روز انجام شود. بنابراین روشن است که آمریکا پیش از آغاز این گفت‌وگوهای اقتصادی و تجاری، مقدمات این تصمیم را آماده کرده بود.

اما عمداً زمان اعلام این تصمیم را به روز بعد از پایان مذاکرات موکول کرد تا این پیام را مخابره کند که «در حالی که مذاکره جریان دارد، فشار هم ادامه دارد»؛ رویکردی که با هدف افزایش فشار روانی و بالا بردن امتیازهای آمریکا در دورهای بعدی مذاکرات اقتصادی و تجاری طراحی شده بود.

از سوی دیگر، این نمایش فشار حداکثری به آمریکا کمک می‌کرد تا ابتکار عمل را در مذاکرات در دست بگیرد. واشنگتن می‌خواست بعد از این اقدام، محدودیت‌های فناوری بیشتری علیه چین اعمال کند و پکن را وادار کند در میز مذاکره عقب‌نشینی کند.

اما آمریکا چرا جرأت کرد اول ضربه بزند؟

دلیلش این بود که تصور می‌کرد چین برای گفت‌وگوهای اقتصادی و تجاری هزینه زیادی داده و حاضر نیست به‌سادگی همه چیز را رها کند.

پیش از این، چین با نهایت حسن‌نیت، زمان و انرژی زیادی را برای پیشبرد و بهبود فضای گفت‌وگو در روابط اقتصادی و تجاری با آمریکا صرف کرده بود و حتی به برخی تفاهم‌ها و نتایج اولیه نیز دست یافته بود. واشنگتن این‌گونه تصور می‌کرد که چین به‌سادگی از تفاهم‌ها و دستاوردهای به‌دست‌آمده دست نخواهد کشید و دوباره به میز مذاکره بازمی‌گردد.

اما این بار آمریکا در محاسبه خود اشتباه کرد؛ چراکه درست پس از آن‌که واشنگتن نخستین ضربه را وارد کرد، پاسخ متقابل چین نیز بی‌درنگ از راه رسید.

🔷بخش دوم: ضربه مرگبار را باید به جای درست زد؛ اقدامات چین برای تغییر وضعیت

در روز ۱۴ تیر، چین هم‌زمان ۵ اقدام متقابل را در برابر آمریکا به اجرا گذاشت.

وزارت بازرگانی چین در بعدازظهر همان روز، تقریباً به‌طور هم‌زمان چهار بیانیه منتشر کرد که عبارت بودند از:

۱. سخت‌گیرانه‌تر کردن محدودیت‌ها بر صادرات پهپاد به آمریکا

۲. قرار دادن شش نهاد آمریکایی در فهرست اقدامات متقابل

۳. اعمال اقدامات مقابله‌ای علیه شرکت‌های آمریکایی فعال در زمینه آزمون‌های انطباق

۴. آغاز تحقیقات امنیت ملی درباره تجهیزات وارداتی چاپ و کپی

سپس، کمیسیون ملی نظارت و مدیریت گواهی و اعتباربخشی (CNCA) زیرمجموعه سازمان دولتی تنظیم بازار چین اعلام کرد که مؤسسات تعیین‌شده برای صدور گواهی CCC چین، دیگر اجازه ندارند از طرف مؤسسات مستقر در آمریکا، بازرسی‌های پیگیری کارخانه پس از صدور گواهی را انجام دهند.

این ۵ اقدام پیاپی، بدون تردید اثر قابل‌توجهی دارند. اگر هر کدام را جداگانه بررسی کنیم، عمق و معنای آن‌ها روشن‌تر می‌شود.

⭕ نخستین مورد، یعنی سخت‌گیرانه‌تر شدن صادرات پهپاد، در واقع نوعی فشار مستقیم بر صنعت آمریکاست. پهپاد یکی از حوزه‌هایی است که چین در آن برتری مطلق دارد. پهپادهای ساخت چین در آمریکا با استقبال گسترده‌ای از سوی فعالان حوزه فیلم‌برداری، آتش‌نشانی، پلیس و حتی ارتش روبه‌رو شده‌اند، زیرا هم از نظر کارایی و هم از نظر قیمت، به‌مراتب از نمونه‌های آمریکایی بهترند.

اگر صادرات پهپادهای چینی محدود شود، این نهادها و افراد آمریکایی ناچار خواهند شد سراغ پهپادهای آمریکایی بروند؛ پهپادهایی که هم چند برابر گران‌ترند و هم از نظر فنی عقب‌مانده‌تر هستند. این مسئله به‌طور طبیعی دامنه‌ای گسترده از اثرات منفی ایجاد می‌کند و به زنجیره تأمین پهپاد در داخل آمریکا فشار سنگینی وارد خواهد کرد.

این فشار نیز در نهایت از سطح صنعت به سطح سیاست منتقل می‌شود و به سیاستمداران آمریکایی یادآوری می‌کند که روابط اقتصادی و تجاری با چین تا چه اندازه برای اقتصاد و حتی کارکرد اجتماعی خود آمریکا اهمیت دارد. به این ترتیب، آن‌ها هزینه واقعی رو در رو شدن با چین را از نزدیک لمس می‌کنند.

⭕ اما اعمال تحریم علیه شش نهاد آمریکایی، در واقع پاسخی متقابل به به‌روزرسانی «فهرست نهادها» توسط واشنگتن است. این اقدام، در عمل به آمریکا پیام می‌دهد که اگر شما می‌توانید جلوی ورود شرکت‌های چینی به بازار آمریکا را بگیرید، چین هم می‌تواند در برابر شرکت‌ها و نهادهایی که از تحریم‌های غیرقانونی آمریکا حمایت یا در اجرای آن کمک می‌کنند، واکنش نشان دهد و آن‌ها را از بازار چین کنار بگذارد.

⭕ اقدام علیه شرکت‌های آمریکایی فعال در زمینه آزمون‌های انطباق نیز همین منطق را دارد. این شرکت‌ها آزمایشگاه‌هایی هستند که از سوی کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) مجوز دریافت کرده‌اند و طبق قوانین آمریکا، هر شرکت چینی که بخواهد محصولات ارتباطی و الکترونیکی خود را وارد بازار آمریکا کند، باید محصولاتش را در چنین آزمایشگاه‌هایی که مورد تأیید FCC هستند، آزمایش کند.

تحریم این شرکت‌ها، در واقع پیامی روشن برای واشنگتن دارد: اگر آمریکا می‌تواند با استفاده از نظام صدور گواهی و تأییدیه، مسیر فعالیت شرکت‌های چینی را دشوار کند؛ چین هم می‌تواند کاری کند که نظام گواهی‌دهی آمریکا در بازار چین با مانع جدی روبه‌رو شود.

⭕ البته آغاز تحقیقات امنیت ملی درباره واردات تجهیزات چاپ و کپی، اهمیت بسیار بیشتری دارد. این نخستین بار است که چین بر اساس قانون تجارت خارجی، تحقیقات رسمی خود را با محوریت امنیت ملی آغاز می‌کند؛ اقدامی که می‌توان آن را گامی تاریخی در مسیر تقویت امنیت تجارت خارجی چین دانست.

موضوع این تحقیقات نیز به یک خطر پنهان و جدی در زندگی روزمره مردم مربوط می‌شود؛ خطری که بسیاری ممکن است به آن توجه نکنند. خیلی از دستگاه‌های چاپ و کپی امروزی به قابلیت اتصال به شبکه و ذخیره‌سازی داده مجهزند. در نتیجه، برخی تجهیزات وارداتی چاپ و کپی که به‌طور گسترده در بازار چین وجود دارند، تنها با تغییراتی ساده می‌توانند به ابزارهایی برای سرقت اطلاعات تبدیل شوند.

ورود جدی به چنین حوزه‌ای که معمولاً در معرض دید نیست، فقط هشداری به نیروهای خارجی و عوامل بیرونی محسوب نمی‌شود؛ بلکه فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره جاسوسی و مقابله با نفوذ نیز فراهم می‌کند.

اما گواهی CCC چیست؟

CCC، مخفف «گواهی اجباری چین» است؛ نظامی که چین برای تأیید ایمنی و انطباق محصولات وارداتی و داخلی ایجاد کرده است.

پیش از این، نهادهای صدور گواهی در چین می‌توانستند انجام برخی ارزیابی‌ها را به مؤسسات بازرسی مستقر در آمریکا واگذار کنند تا اعتبار گواهی محصولات حفظ شود. اما با تصمیم جدید، این مسیر دیگر امکان‌پذیر نیست و تمام مراحل باید در داخل چین انجام شود.

در نتیجه، محصولات آمریکایی برای ورود به بازار چین با دشواری‌ها و هزینه‌های بیشتری در زمینه رعایت الزامات قانونی و دریافت تأییدیه‌های لازم روبه‌رو خواهند شد.

این ۵ اقدام در کنار یکدیگر، نه‌تنها تمام تحریم‌ها و محدودیت‌های آمریکا را به‌صورت متقابل پاسخ داده، بلکه فشار بر زنجیره‌های تأمین صنایع کلیدی آمریکا را نیز چند برابر کرده و ورود محصولات آمریکایی به بازار چین را دشوارتر ساخته است.

این یعنی آمریکا در این دور از رقابت، در موضع ضعیف‌تری قرار گرفته. هدف اصلی واشنگتن از اعمال تحریم علیه چین این بود که این اقدامات را به اهرمی برای گرفتن امتیاز در مذاکرات تبدیل کند. اما واکنش چین نه‌تنها روند «امتیازسازی از هیچ» آمریکا را مختل کرد، بلکه با محدود کردن ورود محصولات آمریکایی به بازار چین، اهرم‌های فشار بیشتری نیز در اختیار پکن گذاشت.

اکنون فشار به سمت آمریکا منتقل شده است. حالا که چین ضربه‌ای به نقطه‌ضعف آن‌ها وارد کرده، باید دید آمریکا چه واکنشی نشان خواهد داد.

🔷بخش سوم: نشانه‌های ضعف آمریکا از پشت لفاظی‌های تندشان پیداست

در برابر اقدام متقابل چین، آمریکا یک بار دیگر همان بازی همیشگی را پیش گرفت: فرافکنی و متهم‌کردن طرف مقابل.

روزنامه ساوث چاینا مورنینگ پست در گزارشی به نقل از یک مقام ارشد دولت آمریکا نوشت که واشنگتن، اقدامات تلافی‌جویانه چین را «عاملی برای تضعیف تلاش‌ها در جهت حفظ ثبات روابط تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان» دانسته و از این موضوع «عمیقاً ابراز ناامیدی» کرده است.

مقام آمریکایی همچنین تلاش کرد روایت را به سود واشنگتن تغییر دهد و مدعی شد که چین طی ماه‌های گذشته مجموعه‌ای از اقدامات انجام داده که به منافع اقتصادی آمریکا آسیب زده است.

این لحن تند و پرادعا نشان می‌دهد که آمریکا هنوز هم از سیاست فشار حداکثری علیه چین دست نکشیده و تلاش دارد با ابزار افکار عمومی، خود را در نقش قربانی جا بزند تا برای موج بعدی فشارها علیه چین زمینه‌سازی کند.

اما واقعیت این است که این اشک‌ها دیگر چندان خریدار ندارد. پنج اقدام متقابل چین به‌خوبی نشان داد که همان‌قدر که بازار آمریکا به کالاهای چینی وابسته است، بسیاری از کالاها و شرکت‌های آمریکایی نیز بدون بازار چین با چالش جدی روبه‌رو می‌شوند. مهم‌تر از آن، پکن نشان داده که توان پاسخ‌گویی به هر دور از فشارهای واشنگتن را دارد. بی‌تردید ادامه این تقابل برای ما نیز هزینه خواهد داشت، اما این هزینه تنها متوجه چین نیست و اقتصاد آمریکا نیز از آن در امان نمی‌ماند.

حقیقت را نمی‌شود با حرف‌های تند پنهان کرد؛ هر قدر هم آمریکا ادعای قدرت کند، نشانه‌های این عقب‌نشینی و فرسایش دیگر قابل انکار نیست.

از این پس آمریکا باید درک کند که انتظار اینکه چین «ضربه بخورد و پاسخ ندهد، توهین بشنود و واکنش نشان ندهد»، واقع‌بینانه نیست.

در برابر صحنه پیچیده رقابت چین و آمریکا، واشنگتن ناچار است به نوعی مصالحه تن بدهد؛ وگرنه با توجه به فاصله عظیم دو کشور در توان صنعتی، این آمریکا خواهد بود که در نهایت بازنده اصلی می‌شود.

البته هنوز برای جلوگیری از سناریوی «باخت–باخت» یا حتی شکست سنگین آمریکا دیر نیست؛ چون به‌وضوح پیداست که جعبه ابزار سیاستی چین هنوز به‌طور کامل باز نشده است. این دور از اقدامات متقابل هرچند دقیق و اثرگذار بود، اما هنوز به مهم‌ترین مبادلات کالایی و تجاری میان دو کشور نرسیده و شریان اصلی اقتصاد آمریکا را قطع نکرده است.

اگر آمریکا بتواند از اعتیادش به تحریم و فشار فاصله بگیرد، این رقابت همچنان می‌تواند در چارچوبی قابل مدیریت ادامه پیدا کند.

اما اگر واشنگتن همچنان بر موضع خود پافشاری کند، نقش قربانی را بازی کند و بخواهد تا آخر خط با چین درگیر شود، نه‌تنها تفاهم‌هایی که دو کشور با دشواری به آن رسیده‌اند از بین خواهد رفت، بلکه در نهایت این خود آمریکا خواهد بود که بهای سنگین‌تری خواهد پرداخت.

پایان/

منبع: 【薛小荣：7天之内，中美从通话到翻脸，中方连出5招反击，美国抱怨：很失望】

https://m.toutiao.com/is/BedyiXMV-RI/