به گزارش تحریریه، اندیشکده تین شیا گفت‌وگوی اختصاصی با دکتر جواد منصوری، عضو شورای علمی اندیشکده تین شیا و سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در چین و پاکستان، به مناسبت پنجاه‌وپنجمین سالگرد تأسیس روابط دیپلماتیک ایران و چین انجام داده که متن کامل آن به شذح ذیل است.
روابط ایران و چین از چه پشتوانه تاریخی و تمدنی برخوردار است و روابط رسمی دو کشور چگونه شکل گرفت؟
دکتر جواد منصوری: ایران و چین از نظر ژئوپلیتیکی و همچنین از لحاظ موقعیت جغرافیایی، راهبردی و اقتصادی، تشابهات زیادی دارند. از نظر فرهنگی و تمدنی نیز هر دو کشور در شمار تمدن‌های بزرگ جهان قرار می‌گیرند و این موضوعی نیست که بتوان آن را انکار کرد یا کم‌اهمیت دانست. میان دو کشور اشتراکات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی فراوانی وجود دارد و مردم هر دو کشور از هویت ملی و ظرفیت‌های تاریخی و تمدنی عمیقی برخوردارند. ایرانیان از گذشته، چین را کشوری متمدن و برخوردار از فرهنگی غنی می‌دانستند و پیشرفت‌های علمی را نیز در این کشور جست‌وجو می‌کردند. روابط تاریخی دو کشور بر پایه مبادلات اقتصادی، جاده ابریشم و مناسبات فرهنگی شکل گرفته و تا امروز ادامه یافته است.
حتی امروز نیز در برخی مراکز دینی چین، آثاری مانند گلستان و بوستان سعدی و دیگر کتاب‌های ایرانی تدریس می‌شود و درباره آن‌ها تحقیق صورت می‌گیرد. ایران همچنان در چین به‌عنوان کشوری معتبر شناخته می‌شود؛ همان‌گونه که چین نیز در ایران از چنین جایگاهی برخوردار است. اگرچه تحولات قرن بیستم تا حدودی روابط ایران و چین را تضعیف کرد، با تغییر شرایط بین‌المللی در سال ۱۳۵۰، در ایران به این نتیجه رسیدند که علاوه بر آمریکا، اروپا و شوروی، با چین نیز رابطه برقرار شود. به این ترتیب، روابط رسمی میان دو کشور در سال ۱۳۵۰ شکل گرفت. تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور چندان فعال نبود و بیشتر جنبه تبلیغاتی و تشریفاتی داشت؛ اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط ایران و چین وارد مرحله‌ای متفاوت شد و به‌تدریج در زمینه‌های گوناگون گسترش یافت.
وضعیت کنونی روابط ایران و چین را چگونه ارزیابی می‌کنید و مهم‌ترین موانع توسعه این روابط چیست؟
دکتر جواد منصوری: امروز ایران از روابط گسترده‌ای در زمینه‌های مختلف با چین برخوردار است؛ با این حال، متأسفانه به دلایل گوناگون نتوانسته‌ایم از تمام ظرفیت‌های دو طرف برای همکاری و مبادلات استفاده کنیم. براساس مشاهدات، گفت‌وگوها، مطالعات و تجربیاتی که از چین دارم، معتقدم باید در زمینه چین‌شناسی و روابط با این کشور بسیار جدی‌تر و عمیق‌تر عمل کنیم. شناخت دقیق چین، ظرفیت‌ها، ساختارها و شیوه تعامل با این کشور، قطعاً به نفع هر دو طرف خواهد بود.
یکی از موانع مهم این بوده است که دولت‌ها در فعالیت‌های خود، رویکردی واحد، پیگیر و جدی نداشته‌اند. از سوی دیگر، عوامل غربی نیز در مقاطعی مانع گسترش همه‌جانبه روابط ایران و چین شده‌اند. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد در مقاطع حساس و مهمی که امکان ایجاد جهش در روابط دو کشور فراهم بوده است، برخی سخنان و عملکردها مانع تحقق این اتفاق شده‌اند.
متأسفانه هنوز این ذهنیت در میان برخی مقامات چین وجود دارد که ایران منتظر چراغ سبز غرب است تا بار دیگر روابط خود را با غرب تنظیم کند. وجود چنین ذهنیتی برای ما بسیار تلخ است و باید به‌گونه‌ای عمل کنیم که این برداشت از میان مسئولان چینی از بین برود. همچنین نباید منتظر بمانیم تا ببینیم چین برای ما چه اقدامی انجام می‌دهد. ایران باید در چین حضور فعال داشته باشد، زمینه‌های مختلف مبادلات و تعاملات را شناسایی کند و توافقات را به مرحله اجرا برساند. اگر خواهان گسترش روابط دو کشور هستیم، باید چین‌شناسی، شناخت ظرفیت‌های متقابل، حضور فعال در چین و پیگیری مستمر اجرای توافقات را جدی بگیریم.
جایگاه چین در نظام بین‌المللی را چگونه ارزیابی می‌کنید و مهم‌ترین اشتراکات ایران و چین در عرصه جهانی چیست؟
دکتر جواد منصوری: دولت چین با اجرای سیاست‌های همه‌جانبه در حوزه توسعه داخلی و روابط خارجی، توانسته است تحولات بزرگی را رقم بزند؛ به‌گونه‌ای که امروز برخی از چین به‌عنوان قدرت نخست و برخی به‌عنوان قدرت دوم جهان یاد می‌کنند. کشورهای مختلف نیز برای افزایش همکاری‌ها، توسعه روابط و بهره‌گیری از فرصت‌های موجود در تعامل با چین تلاش می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد که چین به یکی از بازیگران اصلی نظام بین‌المللی تبدیل شده است.
ایران و چین در شرایط کنونی بین‌المللی به اشتراکاتی رسیده‌اند. یکی از مهم‌ترین این اشتراکات، مخالفت با سلطه جبارانه و خائنانه غرب بر کشورهای مختلف است. ایران با این سلطه مخالف است و چین نیز سلطه غرب را نمی‌پذیرد؛ هرچند ممکن است روش‌های دو کشور در مقابله با آن متفاوت باشد. چین تعریف متفاوتی از روابط با کشورهای جهان ارائه می‌دهد. این کشور، با وجود قرارگرفتن در جایگاه یک قدرت بزرگ جهانی، سلطه‌جویی، یک‌جانبه‌گرایی و استثمار را به‌عنوان اهداف اصلی خود مطرح نمی‌کند و بیشتر بر سازندگی، توسعه همکاری‌ها و ارتقای سطح علمی، فنی و تولیدی تأکید دارد. دولت چین اعلام می‌کند که نمی‌خواهد تجربه آمریکا و اروپا را در روابط با جهان تکرار کند و می‌خواهد روابط خود با ملت‌ها را بر پایه صلح، سازندگی و همکاری بنا کند. از این منظر، میان رویکرد چین و عملکرد غرب تفاوتی جدی وجود دارد.
برای بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های موجود و توسعه روابط ایران و چین، چه اقداماتی باید در اولویت قرار گیرد؟
دکتر جواد منصوری: برای توسعه روابط ایران و چین، پیش از هر چیز باید شناخت خود از چین را افزایش دهیم. چین‌شناسی نباید به مطالعات محدود و پراکنده منحصر شود، بلکه لازم است شناختی عمیق و کاربردی از ساختارها، ظرفیت‌ها و زمینه‌های همکاری با این کشور به دست آوریم. نباید منتظر بمانیم تا طرف چینی برای ما اقدامی انجام دهد. ایران باید در چین حضوری فعال و برنامه‌ریزی‌شده داشته باشد، زمینه‌های مختلف مبادلات و تعاملات را شناسایی کند و توافقات را با پیگیری مستمر به مرحله اجرا برساند. همچنین باید از تمام ظرفیت‌ها و تمایلات موجود در دو دولت و دو ملت برای پیشرفت روابط استفاده شود. توسعه مناسبات، بیش از هر چیز، به ابتکار عمل، برنامه‌ریزی منسجم و استمرار در اجرای تصمیمات نیاز دارد.
پایان/
نظر شما