به گزارش تحریریه، تاریخ فراموش نمی‌کند. آنچه ثبت شده، حتی اگر برای سال‌ها در حاشیه بماند، همچنان بخشی از حافظه تاریخی ملت‌ها باقی می‌ماند.

آنچه در این گزارش بازخوانی می‌شود، روایتی است از یکی از مأموریت‌های نیروی هوایی لیبی در دوران جنگ سرد؛ مأموریتی که در آن، قابلیت‌های یک هواپیمای شناسایی میگ-۲۵RB و تجربه خلبانان و نیروهای فنی آن در مرکز توجه قرار گرفته است.

صدای افتخار: میگ-۲۵ لیبی

در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، نیروی هوایی لیبی ناوگانی از هواپیماهای میگ-۲۵ فاکس‌بت را در نسخه‌های رهگیر و شناسایی دریافت کرد. این هواپیما در آن زمان یکی از شاخص‌ترین محصولات صنعت هوانوردی شوروی بود و برای عملیات در ارتفاع و سرعت بالا طراحی شده بود.

میگ-۲۵ صرفاً یک هواپیمای نمایشی نبود. بهره‌گیری عملیاتی از آن مستلزم مجموعه‌ای از خلبانان، تکنسین‌ها و مهندسانی بود که باید هواپیما را در شرایطی بسیار دشوار به پرواز درمی‌آوردند.

یکی از پرسش‌های اصلی درباره عملکرد این هواپیمای در خدمت لیبی این بوده است: «آیا خلبانان لیبیایی به سرعت ۳ ماخ رسیدند؟ آیا به ارتفاع ۳۰ کیلومتری رسیدند؟»

پاسخ‌هایی که در خاطرات و روایت‌های منتسب به خلبانان ارائه شده، از تجربه پرواز در سرعت‌ها و ارتفاعات بسیار بالا حکایت دارد؛

میگ-۲۵، افسانه‌ای از فلز و آتش

در اوج جنگ سرد، میگ-۲۵ «فاکس‌بت» به یکی از مشهورترین هواپیماهای پرسرعت و بلندپرواز جهان تبدیل شد. این هواپیما برای رهگیری اهداف پرسرعت و پرواز در ارتفاع بالا طراحی شده بود و در گونه‌های مختلف، مأموریت‌های رهگیری، شناسایی و حمله را انجام می‌داد.

از مهم‌ترین ویژگی‌های خانواده میگ-۲۵ می‌توان به سرعت بالا، سقف پروازی قابل توجه، رادارهای قدرتمند و تجهیزات ویژه مأموریت اشاره کرد. نسخه‌های شناسایی سری R نیز با تجهیزات تصویربرداری و سامانه‌های شناسایی الکترونیکی برای مأموریت‌های اطلاعاتی مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

میگ-۲۵ در کنار تجهیزات شناسایی، در گونه‌های رزمی خود از موشک‌های هوا به هوای دوربرد R-40 (موشک‌های هوا به هوای دوربرد پرقدرت خانواده آکرید یا اصطلاحا بیسنوات R-40 با کد ناتوی AA-6 آکرید و در کلاس های حرارتی، هدایت راداری نیمه فعال، تمام فعال و هدایت فیبر نوری) نیز بهره می‌برد.

حدود ۲۰۰۰ فروند از انواع مختلف میگ-۲۵ تولید شد و این هواپیما علاوه بر نیروی هوایی اتحاد جماهیر شوروی، در اختیار شماری از کشورهای متحد یا نزدیک به مسکو، از جمله لیبی، قرار گرفت. لیبی بیش از ۸۰ فروند از مدل‌های مختلف این هواپیما را دریافت کرد.

حداکثر سرعت اعلام‌شده برای میگ-۲۵ حدود ۲۹۸۲ کیلومتر بر ساعت، معادل ۲.۸۳ ماخ، بود. همچنین در سال ۱۹۷۷، یک فروند میگ-۲۵ شوروی به ارتفاع ۳۷۶۵۰ متری، معادل بیش از ۱۲۳ هزار پا، دست یافت؛ رکوردی که از شناخته‌شده‌ترین دستاوردهای ارتفاعی این هواپیما به شمار می‌رود.

شایان ذکر است که ایالات متحده چنین جنگنده رهگیر فوق پیشرفته ای نداشت، اما هواپیمای جاسوسی مافوق صوت SR-71 را داشت که از نظر سرعت و ارتفاع با MiG-25 قابل مقایسه بود.

با این حال هیچ گاه هواپیمای آمریکایی SR-71 BLACKBIRD رکوردهایی را که ابررهگیرهای بلندپرواز و بسیار پرسرعت 25-MIG به دست آورده بودند را به دست نیاورد.

در سوی دیگر، ایالات متحده SR-71 «بلک‌برد» را در اختیار داشت؛ هواپیمایی شناسایی که از نظر سرعت و ارتفاع پروازی در همان رده کلی قرار می‌گرفت، هرچند فلسفه طراحی و مأموریت آن با میگ-۲۵ یکسان نبود. مقایسه این دو هواپیما، بیش از آنکه به معنای برتری مطلق یکی بر دیگری باشد، نشان‌دهنده دو رویکرد متفاوت در طراحی هواپیماهای پرسرعت دوران جنگ سرد بود.

اظهارات خلبانان لیبیایی؛ روایت‌های مربوط به پروازهای میگ-۲۵ لیبیایی، بخش مهمی از داستان را تشکیل می‌دهند. بر اساس خاطرات و اظهارات منتسب به برخی خلبانان، سرعت عملیاتی رسمی هواپیما حدود ۲.۸۳ ماخ بود، اما در شرایط استثنایی، برخی سورتی‌ها به سرعت‌های بالاتر نیز رسیده‌اند.

ارتفاع عملیاتی معمول میگ-۲۵ حدود ۲۲ تا ۲۴ کیلومتر عنوان شده است. با این حال، برخی خلبانان از صعود به ارتفاعات نزدیک به ۳۰ کیلومتر در مأموریت‌های ویژه سخن گفته‌اند.

در برخی تمرین‌های آموزشی در روسیه نیز سرعت ۲۴۵۰ کیلومتر بر ساعت و ارتفاع ۲۲۶۰۰ متر ثبت شده است.

از جمله روایت‌های مورد اشاره، خاطرات همکاران کاپیتان مرحوم «محمد البدی» است. آنان گفته‌اند که وی در جریان پروازهای شناسایی بر فراز سودان و مدیترانه شرقی، مأموریت‌هایی را در سرعت و ارتفاع بالا انجام داده و فشار فیزیولوژیک ناشی از این پروازها، از جمله مشکلات شنوایی، بر سلامت او اثر گذاشته است.

خلبانان مصطفی الجامعی، العویمری، کامل الکویری و ابوعجیله الأصقع نیز در خاطرات مکتوب خود از پرواز با سرعت بیش از ۲.۸ ماخ و در ارتفاع نزدیک به ۲۴ کیلومتر سخن گفته‌اند.

در میان دیگر خلبانانی که نام آنان در این روایت آمده است، می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

نصرالدین خلیفة الفیزقا.

محمود عیسی الحاسی.

مرحوم المهدی حسن الفزانی.

سلیمان شعیب بودینة.

محمد ابوبکر الشریف.

علی أبوجریدة الغراری.

مرحوم علی صالح أمبیة.

همچنین نام خلبان «مسعود مختار الورفلی» و وینگمن او، «محسن السائح»، در ارتباط با روایتی از رهگیری یک فروند SR-71 آمریکایی در ۱۰ اکتبر ۱۹۸۵ مطرح شده است. بر اساس این روایت، این رویارویی بر فراز آب‌های بین‌المللی و در ارتفاع ۴۹ هزار پا رخ داده است.

این مجموعه خاطرات، در کنار اسناد رسمی می‌تواند تصویری از تجربه عملیاتی خلبانان لیبیایی با میگ-۲۵ در دوران جنگ سرد ارائه کند.

پرواز افتخار: داستان پرواز استثنایی شاهین بلندپرواز لیبیایی مرحوم «محمد البدی»

در سال ۱۹۷۹، بر اساس روایت مورد استناد این گزارش، یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های شناسایی میگ-۲۵ لیبیایی به خلبانی سرهنگ دوم «محمد البدی» انجام شد. او پیش‌تر فرماندهی اسکادران ۱۰۶۰ جنگنده‌های فرانسوی میراژ و سپس اسکادران ۱۰۲۵ مجهز به میگ-۲۵ را بر عهده داشت.

مأموریت محوله به سرهنگ دوم خلبان «محمد البدی» در سال ۱۹۷۹:

شناسایی هوایی استراتژیک بر فراز مدیترانه و خاورمیانه.

پرواز هواپیمای شناسایی MIG-25RB از پایگاه هوایی «بنینه» آغاز شد و هواپیما پس از تغییر مسیر به سوی پایگاه هوایی «جمال عبدالناصر» در طبرق، برای استراحت، تجدید قوا و سوخت‌گیری آماده ادامه مأموریت شد.

آماده‌سازی‌ها:

با توجه به ارتفاع پیش‌بینی‌شده، «محمد البدی» از لباس مخصوص پرواز در ارتفاع بالا، موسوم به VKK، و کلاه پروازی GSH-6 استفاده می‌کرد؛ تجهیزاتی که برای حفاظت خلبان در شرایط فشار بسیار پایین و ارتفاع بالا طراحی شده بودند.

مسیر پروازی هواپیمای شناسایی MIG-25RB لیبیایی:

لیبی _ دلتای نیل _ سینا _ فلسطین _ لبنان _ سوریه _ حریم هوایی یونان _ بازگشت از مسیر مدیترانه _ فرود در پایگاه هوایی القرضابیه.

شرح پرواز شناسایی خلبان لیبیایی مرحوم «محمد البدی» با هواپیمای شناسایی MIG-25RB:

ارتفاع پروازی اعلام شده: ۹۸ هزار فوت، معادل حدود ۳۰ کیلومتر.

سرعت: بیش از ۲.۸ ماخ.

مدت حضور در حداکثر ارتفاع: کوتاه و متناسب با نیاز مأموریت شناسایی.

بر اساس روایت موجود، هدف اصلی این پرواز، انجام شناسایی هوایی در عمق منطقه و جمع‌آوری اطلاعات تصویری از تأسیسات و مواضع راهبردی بود.

ابررهگیر MIG-25PDS نیروی هوایی لیبی در دوران حکومت معمر قذافی که روی بدنه دهانه ورودی هوای موتور سمت راست آن با رنگ قرمز انجام پرواز توسط خلبانان لیبیایی با سرعت ۳ماخ روی آن ثبت شده است.

نتایج این پرواز شناسایی موفق:

بر اساس این روایت، هواپیما موفق شد تصاویر هوایی با وضوح بالا از چندین پایگاه و تأسیسات نظامی راهبردی، از جمله تأسیسات هسته‌ای دیمونا، تهیه کند.

در ادامه روایت شده است که جنگنده‌های F-4E و سامانه‌های دفاع هوایی اسرائیل نتوانستند میگ-۲۵RB را در جریان مأموریت رهگیری کنند؛

همچنین گفته شده است که هواپیما پس از پرواز در سرعت و ارتفاع بالا، دچار آسیب‌های جزئی ناشی از حرارت و مقاومت هوا، از جمله پوسته‌شدن رنگ و شل‌شدن برخی پیچ‌ها، شد.

انجام این سورتی پرواز، نمایشی از برتری هوایی و نمونه‌ای از قابلیت‌های لیبی در برنامه‌ریزی، اجرا و غلبه بر دشمن، چه از نظر فنی و چه از نظر تاکتیکی، بود.

طی این پرواز هواپیمای شناسایی MIG-25RB نیروی هوایی لیبی با طول ۲۳متر و مجهز به دو پیشران توربورمجت ТУМАНСКИЙ Р-15Б-300 که هر یک دارای رانش خشک ۷۳،۵۰۰پاوند و رانش با پسسوز بیش از ۱۰۰،۰۰۰پاوند، سقف پروازی ۹۸،۰۰۰پا و در حالی که ۱۴،۷۲۰کیلوگرم سوخت داخلی به علاوه یک باک سوخت اضافی ۵،۲۸۰لیتری حمل می کرد و بدون حمل سلاح و مهمات و فقط مجهز به دوربین های عمق یاب پیشرفته جهن انجام عکسبرداری دقیق هوایی از عمق مواضع و استحکامات حساس دشمن بعلاوه سامانه های جنگالی و جمینگ بود و رادارهای پرقدرت پالس داپلر MIG-25RB لیبیایی در حالی که دارای توان کشف و رصد دقیق اهداف و اسکن دقیق و رنگی از اهداف تا فاصله ۴۵۰کیلومتری با کمک سوپرکامپیوترهای پرقدرت و پیشرفته میگ-۲۵ در آن زمان را انجام دادند آن هم به شکل پرواز رفت و پرواز برگشت در ارتفاع ۹۸،۰۰۰ پایی که یک رکورد بیشترین نظیر و خارق العاده در جهان است.

این پرنده توان تحمل GLIMIT بدون حمل سلاح و مهمات از 15G+ و 5G- را داشت و در صورت حمل سلاح، مهمات و تجهیزات خاص مربوط به شناسایی و جنگال، توان تحمل GLIMIT از 7/5G+ تا 2/5G- را دارد.

آنچه این مأموریت را در روایت حاضر برجسته می‌کند، ترکیب سه عامل است: پرواز در ارتفاع بسیار بالا، سرعت زیاد و استفاده از هواپیما برای شناسایی راهبردی در عمق منطقه.

نتیجه‌گیری:

برای نسلی که با میگ-۲۵ پرواز کرد، این خاطرات تنها درباره یک هواپیما نیست؛ درباره تجربه انسانی کار با یکی از پیچیده‌ترین ماشین‌های پرنده زمان خود و مأموریت‌هایی است که بخش‌هایی از تاریخ هوانوردی نظامی را شکل دادند.

روایت پروازهای میگ-۲۵ لیبیایی، چه در بخش‌هایی که با اسناد رسمی قابل تطبیق باشند و چه در قسمت‌هایی که همچنان بر خاطرات و شهادت‌های شفاهی تکیه دارند، بخشی از تاریخ هوانوردی نظامی دوران جنگ سرد را بازتاب می‌دهد.

ثبت خاطرات خلبانان، تکنسین‌ها و نیروهای فنی آن دوره می‌تواند به روشن‌تر شدن جزئیات این مأموریت‌ها و تفکیک میان واقعیت‌های مستند، خاطرات شخصی و روایت‌های بازنشرشده کمک کند.

ادامه دارد