به گزارش تحریریه، شوئه شیائو رونگ (薛小荣)، استاد تاریخ معاصر چین در دانشگاه فودان و کارشناس برجسته روابط بینالملل، در یادداشتی به انگیزههای چین، آمریکا و روسیه برای گفتوگو در شنژن پرداخته است.
روز ۲۸ آبان، سران چین، آمریکا و روسیه قرار است در حاشیه نشست غیررسمی رهبران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) در شنژن، رودررو دیدار کنند. این نخستین بار از پایان جنگ جهانی دوم است که رهبران سه قدرت دارای نفوذ تعیینکننده در جهان در قالب یک نشست سهجانبه پای یک میز مینشینند. انتشار رسمی این خبر از سوی وزارت خارجه چین، بهسرعت توجه رسانهها و محافل بینالمللی را به خود جلب کرد.
مائو نینگ(毛宁)، سخنگوی وزارت خارجه چین، برای توضیح اهمیت بیسابقه این دیدار و زمینههای عملی آن، سه محور اصلی را مطرح کرده است: پیوندهای تاریخی، جایگاه حقوقی در نظام بینالملل و مسئولیت قدرتهای بزرگ. این محورها فقط موضعگیری رسمی دیپلماتیک نیستند؛ چارچوب روشنی هم برای فهم این دیدار در اختیار ناظران میگذارند.

منطق نخست: میراث تاریخی اتحاد در جنگ جهانی دوم
چین، آمریکا و روسیه همگی در شمار فاتحان جنگ جهانی دوماند و در نبرد علیه فاشیسم، زمانی متحدانی استوار بودند. آغاز جنگ سرد و دههها رقابت میان قدرتهای بزرگ، متحدان دیروز را بهدلیل اختلافهای ایدئولوژیک و تضاد منافع ملی از هم جدا کرد.
با این حال، نبرد مشترک علیه فاشیسم آلمان و ژاپن و جلوگیری از فاجعهای برای تمدن بشری، همچنان از پایههای نظم بینالمللی امروز به شمار میرود.
اکنون که تنشهای ژئوپلیتیکی شدت گرفته و جهان با خطر شکاف و صفبندی بلوکی روبهروست، یادآوری این پیوند تاریخی معنایی کاملاً امروزی دارد. پیام آن به جامعه جهانی روشن است: رابطه قدرتهای بزرگ قرار نیست همیشه به بازی با حاصل جمع صفر محدود بماند. آنها در برابر بحرانهایی که آینده بشر را تهدید میکند، نهتنها سابقه همکاری دارند، بلکه از مبنای سیاسی لازم برای کنار گذاشتن اختلافها و پاسداری از حداقلهای صلح نیز برخوردارند.
منطق دوم: جایگاه محوری سه کشور در چارچوب سازمان ملل
چین، آمریکا و روسیه هر سه از بنیانگذاران سازمان ملل و اعضای دائم شورای امنیتاند. تا زمانی که سازمان ملل عالیترین نهاد برای میانجیگری در منازعات بینالمللی و ساماندهی حکمرانی جهانی باشد، سازوکار حق وتو نیز آشکارترین نمود قدرت این کشورها باقی میماند.
همین جایگاه، به چین، آمریکا و روسیه در مسائل بینالمللی قدرت اثرگذاری و نقشی در تعیین قواعد بازی میدهد که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
در سالهای اخیر، سازوکارهای چندجانبه محدود و ائتلافهای منطقهای یکی پس از دیگری سر برآوردهاند و خطر تکهتکه شدن حکمرانی جهانی را افزایش دادهاند. در چنین فضایی، گفتوگوی مستقیم رهبران این سه کشور، در اصل، تأکیدی دوباره بر نظام بینالمللیِ سازمانمللمحور است. هر طرحی که بخواهد بدون حضور این سه قدرت، مسائل امنیت جهانی و توسعه را حل کند، در عمل با مانعی جدی در مسیر اجرا روبهرو خواهد شد

منطق سوم: مسئولیت قدرتهای بزرگ و ضرورت مهار فوری بحرانها
جهان امروز در میانه تحولی بزرگ و بیسابقه در یک قرن گذشته است؛ تحولی که با شتاب پیش میرود. موازنههای قدیمی قدرت در حال فروپاشی و شکلگیری دوبارهاند، درگیریهای منطقهای پیدرپی رخ میدهند و موانع تجاری روزبهروز بلندتر میشوند.
توان ملی، اهداف راهبردی و نظامهای سیاسی چین، آمریکا و روسیه با یکدیگر تفاوت دارند؛ اما واقعیت این است که هر سه در جایگاه قدرتهای پیشرو جهان قرار گرفتهاند. اگر اصطکاک و تقابل میان این قدرتها از خطوط بازدارنده عبور کند، بهسادگی میتواند فاجعهای فراگیر و دامنگیرِ سراسر جهان به بار آورد.
از همین رو، همکاری سهجانبه برای مقابله با بحرانها، انتخابی ناگزیر برای جلوگیری از لغزش جهان به مرز بیمهاری است. تنها با رسیدن قدرتهای بزرگ به توافقی حداقلی بر سر خطوط قرمز میتوان برای اوضاع متلاطم بینالمللی لنگری فراهم کرد و مانع تکرار فاجعهای جهانی در ابعاد جنگهای اول و دوم شد.
این سه نکته که وزارت خارجه مطرح کرده، مبانی تاریخی و حقوقی دیدار سران سه کشور را روشن میکند. اما اگر از منظر واقعگرایی در سیاست بینالملل عمیقتر به موضوع نگاه کنیم، میبینیم که شکلگیری این نشست بیسابقه در این زمان و مکان، بیش از هر چیز حاصل تغییرات اساسی در سه واقعیت سیاسی جهان امروز است.
📌سه دلیل که چین، آمریکا و روسیه را پای میز مذاکره میکشاند
نخستین عامل، جهش ساختاری قدرت ملی چین و توان این کشور در هماهنگسازی دیپلماسی در خاک خود است.
اینکه این دیدار در شنژن برگزار میشود، خود نمود عینی دگرگونی جایگاه بینالمللی چین است. شنژن، بهعنوان پیشگام اصلاحات و گشایش اقتصادی و یکی از قطبهای نوآوری فناورانه، با انتظار امروز جهان برای همکاری عملگرایانه و احیای اقتصاد همخوانی دارد.
در ساختار کنونی قدرت جهانی، تنها چین است که هم میتواند ارتباط راهبردی مؤثری با آمریکا و روسیه حفظ کند و هم از وزن کافی برای فراهم کردن بستری برای گفتوگو برخوردار است.
حضور شخصی ترامپ و پوتین به دعوت چین، فقط به معنای مشارکت در سازوکار چندجانبه اپک نیست؛ نشانهای از پذیرش توان چین در هماهنگ کردن طرفها نیز هست. امروز که رقابت همزمان در دو جبهه پیچیدهتر شده، چین در مقام میزبان، صرفاً یک میز مذاکره فراهم نمیکند؛ بلکه حائل و مرز سیاسی کمیابی را میان قدرتهای بزرگ به وجود میآورد.

دومین عامل، بازگشت سیاست خارجی آمریکا به عملگرایی و منطق «قدرت، حرف اول را میزند» است.
شیوه عمل دونالد ترامپ رنگوبویی از واقعگرایی دارد. او تمایل دارد سازوکارهای پیچیده و سنتی چندجانبه و ملاحظات مربوط به متحدان قدیمی را کنار بگذارد و در عوض، سراغ معاملههای صریح و مستقیم بر سر منافع برود.
در قانون جنگلِ سیاست بینالملل، جمله «اگر پشت میز نباشی، در فهرست غذا هستی» مستقیمترین تصویر از سیاست قدرت است.
از نگاه راهبردی ترامپ، شمار بازیگران اصلی که واقعاً توان تعیین قواعد جهانی را دارند و ارزش نشستن پای میز مذاکره با آمریکا را دارند، از انگشتان یک دست فراتر نمیرود.
چین و آمریکا قدرتهای مسلط بر نظم اقتصادی و فناوری کنونیاند و روسیه نیز با زرادخانه عظیم هستهای و نفوذش در بازار انرژی، قدرتی نیست که بتوان نادیدهاش گرفت. بنابراین، واکنش سریع دولت ترامپ به فرصت دیدار سهجانبه کاملاً با منطق همیشگی او سازگار است: چرا باید در نشستهای چندجانبه و سازوکارهای عریضوطویل، وقت خود را صرف چانهزنی با انبوهی از کشورهای کوچک فاقد نفوذ واقعی کند، وقتی میتواند مستقیم با قدرتمندترین رقبای جهان رودررو بنشیند، حدود قدرت را روشن کند و منافع را روی میز بگذارد؟
این الگوی رویارویی مستقیم قدرتهای بزرگ، با فلسفه دیپلماتیک ترامپ (دستیابی به نتایج ملموس و قطعیت در کوتاهمدت) کاملاً همخوان است.

سومین و آخرین عامل، نیاز مبرم روسیه به شکستن بنبست راهبردی در تنگنای ژئوپلیتیکی کنونی است.
جنگ فرسایشی و طولانی روسیه و اوکراین، مسکو را درگیر نبردی پرهزینه کرده و آن را زیر فشار تحریمهای اقتصادی و انزوای دیپلماتیک بیسابقه از سوی غرب قرار داده است.
مسیر سنتی راهبرد روسیه به سوی اروپا تا حد زیادی مسدود شده و چرخش به شرق، دیگر صرفاً یک طرح راهبردی نیست؛ بلکه به ضرورتی برای بقا تبدیل شده است. برای مسکو، ترمیم روابط دوجانبه بهتنهایی نمیتواند وضعیت نامساعد کنونی را بهکلی تغییر دهد. روسیه نیاز فوری دارد که در عرصهای با تأثیرگذاری جهانی، بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان یک قدرت بزرگ تثبیت کند.
همین مسئله توضیح میدهد که چرا پوتین در نشست پیشروی گروه ۲۰ در میامی آمریکا حاضر نمیشود، اما برای شرکت در اجلاس اپک و دیدار سهجانبه راهی شنژن خواهد شد. میامی برای روسیه، علاوه بر نگرانیهای امنیتی، صحنهای غربی و آکنده از خصومت و فشار سیاسی است. شنژن، در مقابل، فضایی نسبتاً بیطرفانهتر، برابرتر و سازندهتر در اختیارش میگذارد.
روسیه برای خروج از بنبست راهبردی، از یک سو به تعمیق حمایت متقابل با چین در حوزه تجارت و مسائل راهبردی نیاز دارد و از سوی دیگر، باید روزنهای برای رسیدن به نوعی تفاهم با آمریکا بر سر کاهش تحریمها یا ترتیبات امنیتی ژئوپلیتیکی پیدا کند.
سفر پوتین به شنژن نشان میدهد که مسکو تا چه اندازه برای سامان دادن به روابط در مثلث چین، آمریکا و روسیه اهمیت قائل است. این سفر، گامی کلیدی برای شکستن محاصره دیپلماتیک روسیه و بازسازی محیط خارجی پیش روی آن است.
روسیه بهخوبی میداند که اگر گفتوگوی دوجانبه با ترامپ شکل بگیرد، از نظر توان متعارف ملی در موضع ضعیفتری قرار دارد. اما پوتین با به نمایش گذاشتن گستره روابط سیاسی و اقتصادی چین و روسیه در شنژن، عملاً برگ خود را آشکارا روی میز واشنگتن میگذارد: پشت سر روسیه، یک پشتوانه راهبردی ایستاده است؛ کشوری با کاملترین زنجیره صنعتی جهان و توان مالی عظیم.
این همپیمانی میتواند وزن روسیه را پای میز مذاکره با آمریکا بهیکباره چند برابر کند و این تصور واشنگتن را که میتواند با فشار حداکثری، مسکو را به عقبنشینی یکجانبه در مسئله اوکراین وادارد، از میان ببرد.
برگزاری این نشست، ناگزیر در دیگر نقاط جهان نیز موج خواهد انداخت. برای اروپا، گفتوگوی مستقیم چین، آمریکا و روسیه ممکن است نگرانی راهبردیاش از به حاشیه رانده شدن را تشدید کند و آن را به بازاندیشی درباره جایگاه مستقل خود در جهان چندقطبی آینده وادارد.
برای کشورهای جنوب جهانی نیز، نشستن قدرتهای بزرگ پای میز و مهار اختلافهایشان، بیتردید فرصتی برای نفس کشیدن فراهم میکند: فرصتی برای کاهش تورم جهانی، بازگشت ثبات به زنجیرههای تأمین و پرهیز از انتخاب اجباری میان اردوگاههای رقیب.

در مجموع، دیدار سران چین، آمریکا و روسیه در ۲۸ آبان در شنژن، فقط تحولی بزرگ در شکل دیپلماسی قدرتهای بزرگ پس از جنگ جهانی دوم نیست؛ تلاشی است برای بازآرایی موازنه قدرت در جهان، پس از سالها آشوب و تلاطم.
اینکه رهبران این سه کشور، با وجود شکاف عمیق منافع و تفاوت نگاهشان، میتوانند کنار هم بنشینند، هم نشانه احیای پیوندهای تاریخی است و هم حاصل پذیرش متقابل واقعیتهای قدرت.
در این بزنگاه کمسابقه، چنین دیداری نوید میدهد که رقابت قدرتهای بزرگ از اصطکاکهای بیقاعده به سوی یافتن موازنهای تازه و پویا حرکت کند.
اینکه شیوه جدید تعامل این قدرتها در این نشست چه صورتی پیدا کند، بر مسیر جهان در دهه آینده تأثیری عمیق خواهد گذاشت.
پایان/
منبع: 【薛小荣:二战后首次!中美俄齐聚深圳,全球秩序大洗牌,将影响未来数十年】
https://m.toutiao.com/is/nbtFlmInmh4/













نظر شما