به گزارش تحریریه، شوئه شیائو رونگ (薛小荣)، استاد تاریخ معاصر چین در دانشگاه فودان و کارشناس برجسته روابط بینالملل، دلایل ورود پکن به پرونده ایران را بررسی کرده است.
در حالی که بشکه باروت خاورمیانه بار دیگر شعلهور شده، رویارویی نظامیای که ظاهرا هر لحظه میتواند از کنترل خارج شود، در پشت پرده به چرخشی دیپلماتیک و غیرمنتظره رسیده است. دولت آمریکا که پیشتر بارها در برابر ایران موضعی سختگیرانه گرفته بود، اکنون بیسروصدا به پکن علامت میدهد که مایل است چین برای میانجیگری در اختلافات تهران و واشنگتن وارد عمل شود و از شدت این بحران بکاهد. مهمتر آنکه واشنگتن امیدوار است با وساطت چین، راهی برای خروج آبرومندانه از جنگ پیدا کند.

این تغییر ظریف در معادلات ژئوپلیتیک، در نشست خبری معمول وزارت خارجه چین در ۱۸ آبان نیز بهطور غیرمستقیم بازتاب یافت. خبرنگاری خارجی از گوئو جیاکون(郭嘉昆)، سخنگوی این وزارتخانه، درباره این موضوع پرسید که «آمریکا از چین خواسته است برای میانجیگری در مناقشه تهران و واشنگتن وارد عمل شود تا صلح هرچه سریعتر به خاورمیانه بازگردد و آمریکا نیز بتواند آبرومندانه از جنگ خارج شود». پاسخ پکن خونسردانه و سنجیده بود، اما صراحت داشت.
گوئو جیاکون تأکید کرد که موضع چین در قبال مسئله ایران همواره روشن و ثابت بوده است: تلاش برای کاهش تنش و پیشبرد گفتوگو.
او با لحنی قاطع گفت جنگافروزی آمریکا علیه ایران نهتنها برای جامعه جهانی پذیرفتنی نیست، بلکه نقض آشکار حقوق بینالملل است. به گفته او، حاکمیت ملی و منافع اساسی ایران باید بیقیدوشرط محترم شمرده شود.
سخنگوی وزارت خارجه چین در عین حال موضع پکن را نیز بیپرده بیان کرد: چین آماده است برای بازگرداندن ایران و آمریکا به میز مذاکره نقش میانجی ایفا کند و برای دستیابی به توافقی واقعی در مسیر صلح بکوشد.
⭕سفر فوری نماینده ویژه به ایران؛ هم حمایت، هم هشدار
در واقع، یک روز پیش از اعلام این موضع از سوی وزارت خارجه چین، ژای جون(翟隽)، نماینده ویژه پکن در امور خاورمیانه، با شتاب خود را به تهران رسانده و پشت درهای بسته با مقامهای ارشد ایران گفتوگوهایی عمیق و صریح انجام داده بود.
ژای جون در این ارتباط دیپلماتیک سطح بالا، خطوط قرمز و موضع چین را روشن به طرف ایرانی منتقل کرد. پکن معتقد است منافع مشروع ایران باید بهطور مؤثر تضمین شود، حاکمیت ملی این کشور تعرضناپذیر است و خسارتهایی که در جریان درگیری بیدلیل به ایران وارد شده نیز باید بهنحو مقتضی جبران شود.
این موضعگیری برای ایران، که زیر فشار شدید خارجی قرار دارد، مایه دلگرمی بود و نشان میداد چین مطالبات اساسی تهران را درک میکند و جدی میگیرد.
اما سفر نماینده ویژه چین به تهران، بهعنوان نماینده یک شریک راهبردی مسئولیتپذیر، صرفا برای ابراز همدردی نبود. او با نگاهی عملگرایانه به شرایط منطقه، پیامی از جنس «هشدار راهبردی» نیز با خود آورده بود.

پکن صریحانه به طرف ایرانی گوشزد کرد که در شرایطی که نگاه جامعه جهانی به این بحران دوخته شده، ایران نیز باید با درنظرگرفتن تصویر بزرگتر ژئوپلیتیک، برای بازگشت صلح و ثبات به خاورمیانه انعطاف نشان دهد.
یکی از ملاحظات بسیار جدی در این میان، امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز است. این تنگه شریان حیاتی انرژی جهان است و اگر بهطور کامل مسدود شود، زنجیره جهانی تأمین نفت با شوکی فاجعهبار روبهرو خواهد شد و قیمت جهانی نفت به افزایش ادامه خواهد داد. موج تورمی ناشی از چنین بحران انرژیای، برای اکثریت قریببهاتفاق کشورهای جهان هزینهای طاقتفرسا خواهد داشت.
چین هشدار داد اگر ایران برای تلافی، بر بستن تنگه اصرار کند و اقتصاد جهان را به اهرم فشار بدل سازد، نتیجه راهبردی این اقدام بهاحتمال زیاد خلاف انتظارش خواهد بود؛ چهبسا تهران در عرصه بینالمللی با انزوایی فراگیر روبهرو شود.
این میانجیگری، که هم از همدلی برخوردار بود و هم از قاطعیت، پختگی و درایت سیاسی دیپلماسی چین را در مواجهه با مناقشات پیچیده ژئوپلیتیک به نمایش گذاشت.
⭕«فشار حداکثری» ترامپ و بنبستی که در آن گرفتار شده است
چرا واشنگتن درست در این مقطع از پکن کمک میخواهد؟ پاسخ را باید در باتلاق راهبردیای جستوجو کرد که دولت ترامپ اکنون در خاورمیانه گرفتار آن شده است.
موضع ترامپ در قبال ایران، دستکم در اظهارات علنیاش، همواره مصداق تغییر چهره در چشمبرهمزدنی بوده است. یک روز با لحنی تند تهدید میکند که دور تازهای از حملات ویرانگر را علیه تهران آغاز خواهد کرد و روز دیگر، ناگهان لحنش را عوض میکند و از احتمال کند شدن روند عملیات نظامی سخن میگوید.
این موضعگیریهای بهظاهر بیقاعده، در اصل از کشمکش شدید دولت آمریکا بر سر سیاستش در قبال ایران پرده برمیدارد. واشنگتن از یکسو میخواهد بازدارندگی مبتنی بر سلطه ابرقدرتی خود را حفظ کند و از سوی دیگر بهخوبی میداند که آغاز جنگی تمامعیار، آمریکا را بهکلی در باتلاقی بیانتها فرو خواهد برد.
ترامپ ۱۸ آبان به خبرنگاران گفت در حال حاضر ظاهرا ضرورتی برای اقدام نظامی آمریکا علیه ایران وجود ندارد. او گفت: «در این مرحله… اقدام نظامی چندان ضروری به نظر نمیرسد. اما ما کاملا آمادهایم و اگر شرایط تغییری کند، هر لحظه میتوانیم دست به اقدام بزنیم.» او همچنین گفت که اکنون نشانههایی از حرکت اوضاع بهسوی پایان این مناقشه دیده میشود.
این سخنان، که بوی جستوجوی راهی برای عقبنشینی آبرومندانه از آن به مشام میرسد، دقیقا انگیزه اصلی دولت آمریکا برای درخواست میانجیگری از چین را آشکار میکند.
«آمادگی کامل» چیزی جز تعارف دیپلماتیک برای حفظ ظاهر امپراتوری نیست؛ آنچه خواسته واقعی واشنگتن درمانده را نشان میدهد، همان «ضروری نبودن» اقدام نظامی و «حرکت بهسوی پایان مناقشه» است.

⭕اینکه چین تصمیم گرفته درست در چنین مقطعی قاطعانه وارد عمل شود و این مأموریت پیچیده میانجیگری را بپذیرد، بههیچوجه برای جمعوجور کردن خرابکاریهای راهبردی آمریکا نیست؛ این تصمیم بر سه ملاحظه راهبردی استوار است.
● نخست، جلوگیری از فروپاشی نظم خاورمیانه و پرهیز از خطرات رویارویی قدرتهای بزرگ.
از منظر امنیت ژئوپلیتیک، خصومت ترامپ با ایران ریشهای و ساختاری است. اگر میانجیگری قدرتمند و طرفی بیرونی این خصومت را مهار نکند و آمریکا را به توقف واقعی اقدامات جنگی علیه ایران وادار نسازد، گره کور خاورمیانه هر روز بدتر خواهد شد. چنین وضعی برای کشورهای منطقه، برای ایران و آمریکا و حتی برای ساختار امنیت جهانی، فاجعهای با پیامدهای محاسبهناپذیر خواهد بود.
نگرانی عمیقتر، واکنش زنجیرهای رقابت میان قدرتهای بزرگ است. در اروپای شرقی، جنگ روسیه و اوکراین تاکنون یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل را درگیر آتش جنگ کرده است. اگر آمریکا نیز این بار در خاورمیانه وارد جنگی فراگیر و طولانی شود، این یعنی یک عضو دائم دیگر شورای امنیت هم شخصا پا به میدان نبرد گذاشته است.
گرفتار شدن همزمان دو قدرت هستهای در دو مناقشه بزرگ ژئوپلیتیک، ضربهای ویرانگر به نظم بینالمللی موجود خواهد زد. چین، بهعنوان سازنده صلح، هرگز نمیخواهد ببیند جهان بهسوی ورطهای مهارنشدنی میلغزد. تثبیت اوضاع خاورمیانه، یعنی حفظ پایههای امنیت ژئوپلیتیک جهان.

● دوم، حفاظت از شریان حیاتی اقتصاد جهان و نشان دادن نگاه جهانی یک قدرت بزرگ مسئولیتپذیر.
مسائل خاورمیانه هرگز دعوایی خصوصی میان ایران و آمریکا نبوده که بتوانند پشت درهای بسته به آن بپردازند. این مسائل مستقیما با منافع حیاتی اکثریت قریببهاتفاق کشورهای جهان گره خورده است. کوچکترین تنشی در تنگه هرمز، بیدرنگ اثر خود را در پمپبنزینها و کارخانههای سراسر جهان نشان میدهد.
آنچه درحال حاضر رخ میدهد، بینهایت پوچ است. آمریکا و ایران درگیر کشمکشی دیوانهوار بر سر قدرت در منطقهاند، اما در نهایت مردم عادی در سراسر جهان باید تاوان رفتارهای نسنجیده آنها را بپردازند. نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس بهسختی صادر میشود و کارایی حملونقل بهشدت کاهش یافته است. نتیجه، بالا ماندن قیمت جهانی انرژی و بهدنبال آن، تورم وارداتی است؛ تورمی که روند بهبود اقتصاد جهان را بهشدت کند میکند.
چین، بهعنوان عضو دائم شورای امنیت و بزرگترین کشور صنعتی جهان، در حفظ رشد اقتصاد جهانی و ثبات بازار انرژی مسئولیتی دارد که نمیتواند از آن شانه خالی کند؛ ضمن آنکه منافع ملموس خود چین نیز در این میان مطرح است. ورود به عرصه میانجیگری و مهار قیمت نفت، یعنی محکم نگه داشتن لنگر ثبات اقتصاد جهان.
● سوم، حفاظت از «توافق ۲۵ ساله» و تحکیم پایههای ثبات راهبردی میان چین و آمریکا.
دیپلماسی، در اصل، امتداد منافع ملی است. چین برای میانجیگری فعالانه تلاش میکند و در پس این تلاش، واقعیتی بنیادین را نمیتوان نادیده گرفت: منافع راهبردی چین و ایران عمیقا به یکدیگر گره خورده است.
دو کشور پیشتر سند مهم همکاری جامع ۲۵ ساله را امضا کردهاند؛ سندی که حوزههای کلیدی متعددی، از انرژی و زیرساخت گرفته تا امور مالی، را در بر میگیرد.
اگر خاورمیانه برای مدتی طولانی در آتش جنگ و آشوب بسوزد و ایران همچنان زیر فشار شدید آمریکا، یا حتی در محاصره نظامی، باقی بماند، سرمایهگذاریهای گسترده و پروژههای همکاری چین در ایران و سراسر خاورمیانه ابتداییترین تضمینهای امنیتی خود را از دست خواهند داد.
گسترش همکاری چین و ایران به محیطی نسبتا باثبات وابسته است. از همین رو، چین باید وارد عمل شود؛ نهفقط برای دفاع از منافع مشروع ملی ایران، بلکه برای حفاظت از داراییهای راهبردی خود در خارج از کشور و فضای لازم برای توسعهاش.
در عین حال، این اقدام پیچیدگی روابط کنونی چین و آمریکا را نیز آشکار میکند. واشنگتن هرگز از مهار راهبردی چین دست نکشیده و اقدامات ریز و درشتش برای محاصره این کشور همچنان ادامه دارد. با این همه، پس از سالها کشمکش و رویارویی، دو کشور در عمل به نوعی «ثبات راهبردی سازنده» رسیدهاند؛ ثباتی ظریف که بر یک تفاهم نانوشته استوار است... هیچیک نمیخواهد و بهآسانی هم حاضر نیست میز بازی را برهم بزند.
حال که چارچوب کلی روابط دو کشور شکل گرفته، وقتی دولت آمریکا در باتلاقی که خود در خاورمیانه ساخته گرفتار میشود و برای میانجیگری درخواست کمک میکند، طبیعی است که چین نیز بزرگواری درخور یک قدرت بزرگ را نشان دهد و در حد مقتضی دست یاری دراز کند. البته پکن در این تصمیم ملاحظات خاص خود را درباره زمانبندی و مسیر دیپلماسیاش دارد. اما از منظری راهبردی و بلندمدتتر، از همان روزی که دولت آمریکا از چین خواست وارد میدان میانجیگری شود، معنای پنهان این درخواست کاملا روشن بود: راهبرد آمریکا برای سلطه یکجانبه بر خاورمیانه به اتکای قدرت نظامی، رسما به شکست کامل انجامیده است.
صلح در خاورمیانه دیگر با ناوهای جنگی و توپهای آمریکایی و از راه زور برقرارشدنی نیست. فرود هواپیمای اختصاصی پکن در تهران، نهتنها فرصتی برای فاصله گرفتن از لبه جنگ فراهم کرد، بلکه این پیام را نیز به جهان رساند: در خاورمیانه پس از عصر هژمونی، تنها احترام متقابل و همکاری برد–برد است که راه را بهسوی صلحی پایدار باز میکند.
پایان/
منبع: 【薛小荣:美国请求中国调停,特朗普急需台阶,中方给足面子,特使火速赴伊】
https://m.toutiao.com/is/iqNcD01gUYI/













نظر شما