به گزارش تحریریه، اندیشکده «مرکز سیاست بین‌الملل/ Center for International Policy (CIP)» مستقر در واشنگتن دی‌سی، در این مطلب آورده است: هزینه سیاسی ادامه جنگ آمریکا و (رژیم)اسرائیل علیه ایران برای دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، به‌سرعت و شدت افزایش یافته است. شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، جنگی که از ابتدا نیز نامحبوب بود را به باری سنگین برای این حزب تبدیل کرد. این در حالی است که به‌طور همزمان، تحولات در کنگره، انتخابات پارلمانی(کِنست) اسرائیل، دیپلماسی منطقه‌ای و مواضع تهران، پیامدهای تشدید بیشتر درگیری را بیش از پیش سنگین کرده است.
به نوشته این اندیشکده، ترامپ به‌تازگی لحنی ملایم‌تر در پیش گرفته و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز مدعی شده است که در حال حاضر نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده نیست. اینکه تغییر لحن ترامپ و اعضای کابینه‌اش نشانه گشایشی موثق و قابل اتکا در مسیر دیپلماسی است یا صرفا مکثی تاکتیکی، هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. مهم‌تر، پنج تحولی است که محاسبات مربوط به احتمال حمله‌ای دیگر را تغییر داده‌اند.
شکست خردکننده جمهوری‌خواهان
آمریکایی‌ها ماه‌ها با جنگی مخالفت می‌کردند که کارشناسان حقوق بین‌الملل نیز آن را غیرقانونی توصیف کرده‌اند. طبق یک نظرسنجی که در ماه مارس انجام شد، ۵۹ درصد آمریکایی‌ها تصمیم به حمله به ایران را اشتباه توصیف کردند. تا ماه آگوست، تنها ۳۱ درصد از جنگ حمایت می‌کردند. با این حال، مخالفت افکار عمومی ظاهرا تاثیر چندانی بر رویکرد ترامپ نداشت. در نهایت، انتخابات میان‌دوره‌ای فرصتی در اختیار رای‌دهندگان قرار داد تا نظر خود را پای صندوق‌های رای اعلام کنند.
این انتخابات تا حد زیادی به همه‌پرسی درباره جنگ و پیامدهای اقتصادی آن بدل شد. جمهوری‌خواهان در بحبوحه افزایش قیمت انرژی و نارضایتی از سیاست‌های کلی ترامپ، کنترل هر دو مجلس کنگره را از دست دادند. این ارزیابی را خود دولت آمریکا هم تایید کرده است. ترامپ شخصا به نقش جنگ در شکست جمهوری‌خواهان اذعان کرد. جی‌دی ونس، معاون ترامپ نیز صریح‌تر از وی در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «دلیل شکست ما جنگ است. خود رئیس جمهور هم دیشب همین را گفت.»
ایران از طریق بستن تنگه حیاتی هرمز که بازارهای جهانی انرژی را مختل کرد، هزینه اقتصادی جنگ را به جهان از جمله مردم آمریکا تحمیل کرده است. به باور نگارنده، اکنون تهران واکنش منفی رای‌دهندگان در انتخابات را تاییدی بر درستی این راهبرد می‌داند. مسائل دیگری نیز نتیجه انتخابات را تحت تاثیر قرار دادند، اما خلاف نظرسنجی‌های نامطلوب، شکست جمهوری‌خواهان هزینه‌ای سیاسی به ترامپ تحمیل کرد که قادر به چشم‌پوشی از آن نیست.
سونامی آبی دموکرات‌ها
پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات، دستور کار ضدجنگ این حزب را تقریبا یک‌شبه متحول کرد. موفقیت جریان‌های ترقی‌خواه و سوسیالیست‌های دموکرات، جناح مخالف جنگ را تقویت کرد و سران محتاط‌تر حزب را به سمت مخالفتی صریح‌تر سوق داد. اکنون دموکرات‌ها از پشتوانه قدرتمند انتخاباتی برای به چالش کشیدن جنگ برخوردارند و از ماه ژانویه نیز کنترل کنگره را در دست خواهند گرفت.
این تغییر در سطوح بالای این حزب نیز آشکار است. حکیم جفریز، رهبر میانه‌روی دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان، پس از انتخابات وعده داد که به جنگ پایان دهد و ظرف چند روز، موضع خود درباره استیضاح پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، که پیش‌تر از حمایت از چنین اقدامی خودداری کرده بود را به «موافقت صریح» تغییر داد.
دموکرات‌ها نمی‌توانند به‌تنهایی به جنگ پایان دهند، اما از قدرت قانون‌گذاری و سیاسی قابل‌توجهی برای جلوگیری از ادامه آن برخوردارند. قدرتمندترین ابزار آنها، اختیار کنگره در تصویب و تخصیص بودجه است.
کنگره در سال ۱۹۷۳ بودجه عملیات نظامی آمریکا در ویتنام را قطع و به پایان مشارکت آمریکا در آن جنگ کمک کرد. دموکرات‌ها می‌توانند راهبرد مشابهی را در پیش بگیرند و این یعنی، ممنوعیت تخصیص بودجه برای جنگ با ایران را به شرط تصویب بودجه دولت فدرال تبدیل کرده و به آن پیوند بزنند. افزون بر این، آنها می‌توانند با احضار مقامات ارشد دولت ترامپ و فرماندهان نظامی را به کنگره، در جلسات رسمی و زیر سوگند، آنها را درباره جنایات جنگی، از جمله بمباران مدرسه میناب، مورد بازخواست قرار دهند و درباره تلفات گسترده غیرنظامیان تحقیق کنند. جلسات استماع علنی کنگره می‌تواند ابعاد انسانی جنگ را برملا سازد و هزینه سیاسی جنگ که از ابتدا هم نامحبوب بوده است را به‌شدت افزایش دهد.
نانسی اوکِیل، رئیس اندیشکده «مرکز سیاست بین‌الملل»، در گفت‌وگو با رسانه «نیوعرب/ The New Arab» گفته است که «دموکرات‌ها باید کار را با اجرای قوانین آمریکا آغاز کنند؛ قوانینی که انتقال تسلیحات به کشورهایی که مرتکب نقض حقوق بشر می‌شوند را محدود می‌کند، صرف نظر از اینکه دریافت‌کننده این تسلیحات، متحد آمریکا باشد یا دشمنش.»
به گفته وی، «آنها باید دیپلماسی نمایشی را کنار بگذارند و در راستای مذاکرات جدی با هدف حل‌وفصل درگیری‌ها، اعتماد لازم را از نو بسازند. این کار مستلزم آن است که حاضر باشند به ریشه‌های جنگ بپردازند و برای پایان دادن به آن تعهدات عملی و ملموس بدهند.»
به باور نگارنده، «آزمون واقعی پشتوانه انتخاباتی جدید دموکرات‌ها این است که آیا از لفاظی‌های ضدجنگ فراتر می‌روند و از قدرت خود در کنگره برای جلوگیری از تامین مالی بیشتر جنگ استفاده می‌کنند یا خیر.»
تضعیف موقعیت نتانیاهو در تل‌آویو
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر (رژیم) اسرائیل، یکی از محرک‌های اصلی شکل‌گیری هر دو دور جنگ بود: حملات تل‌آویو در ژوئن ۲۰۲۵ که واشنگتن در ادامه به آن ملحق شد و عملیات مشترک آمریکا و (رژیم)اسرائیل که در فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد. جزئیات تدارکات نتانیاهو برای عملیات سال ۲۰۲۵ و تلاش‌های او برای وارد کردن ترامپ به جنگ در یکی از تحقیقات صورت‌گرفته، مستند شده است.
این جنگ در واقع جنگ مشترک ترامپ و نتانیاهو بوده و نخست‌وزیر فعلی (رژیم)اسرائیل مهم‌ترین شریک منطقه‌ای رئیس جمهور آمریکا در آن به شمار می‌رود. اما نتانیاهو در انتخابات اکتبر، اکثریت پارلمانی خود را از دست داد و گادی آیزنکوت، رقیب سیاسی وی، مامور تشکیل دولت شده است. با این حال، هنوز مشخص نیست که انتقال قدرت در کنست چگونه پیش خواهد رفت و جانشین نتانیاهو نیز الزاما موضعی کمتر تقابلی در قبال ایران نخواهد داشت.
با این حال، تضعیف موقعیت نتانیاهو، شراکتی که نقشی محوری در جنگ داشته را در معرض خطر قرار می‌دهد و ممکن است ترامپ را از قدرتمندترین متحدش در تل‌آویو برای پیشبرد تشدید بیشتر درگیری محروم کند.
گسترش فشارهای دیپلماتیک در عرصه بین‌الملل
قطر به یکی از میانجی‌های محوری تبدیل شده است. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، با مقامات در تهران و واشنگتن، از جمله ترامپ و ونس، در تماس بوده تا اختلافات دو طرف بر سر آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و امتیازدهی متقابل را کاهش دهد.
عمان نیز به عنوان میانجی طولانی‌مدت میان آمریکا و ایران، برای کاهش تنش و حصول ترتیباتی درباره تردد دریایی تلاش می‌کند. همچنین، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان که از آنها تحت عنوان «ائتلاف مکه» یاد می‌شود، تلاش‌های دیپلماتیک خود را هماهنگ کرده‌اند که از جمله آنها می‌توان به سفر مقامات ارشد این کشورها به تهران اشاره کرد. افزون بر این، پاکستان تجربه مذاکرات پیشین در اسلام‌آباد را نیز به خدمت گرفته است.
روسیه و چین با حملات مجدد مخالفت و رایزنی‌های خود با ایران و دولت‌های منطقه را تشدید کرده‌اند. گرچه نقش مسکو و پکن با میانجیگری مستقیم قطر متفاوت است، تلاش‌های آنها بازتاب‌دهنده نگرانی گسترده بین‌المللی از وقوع بحرانی تازه در حوزه اقتصاد و امنیت جهانی است.
این اندیشکده اضافه می‌کند که «با این حال، اختلافات عمده‌ای در رابطه با تحریم‌ها، محاصره دریایی(ادعایی) آمریکا، محدودیت‌های هسته‌ای و تضامین امنیتی همچنان به قوت خود باقیست.»
قدرت‌های منطقه‌ای، به‌ویژه کشورهایی که در برابر اختلالات در عرضه انرژی و حملات تلافی‌جویانه آسیب‌پذیرند، برای جلوگیری از یک رویارویی دیگر، انگیزه زیادی دارند. تلاش‌های دیپلماتیک آنها برای هر دو طرف، جایگزین‌هایی در برابر تشدید نظامی درگیری ارائه می‌کند.
عمل‌گرایی و بازدارندگی ایران
از نگاه تهران، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، مهر تاییدی بر راهبرد تحمیل پیامدهای اقتصادی جنگ به مردم آمریکا بوده است. با این حال، ایران دو راهبرد موازی یعنی، «انعطاف‌پذیری بیشتر در مذاکرات و تقویت بازدارندگی نظامی» را دنبال می‌کند. تهران در تازه‌ترین پیشنهاد خود، مهلت بازگشایی تنگه هرمز را از هفت به ۲ روز کاهش داده است. این پیشنهاد در مقایسه با ابتکار پیشین تهران، زمان‌بندی کوتاه‌تری دارد.
به ادعای نگارنده، «تهران همچنین از طریق قطر، پیشنهاد هسته‌ای جدیدی را منتقل کرده است. این اقدامات مبتنی بر مذاکرات اسلام‌آباد، نشان می‌دهند که ایران برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک، رویکردی عمل‌گرایانه در پیش گرفته، بدون آنکه از مطالبات اصلی خود صرف نظر کند.»
روی دیگر راهبرد ایران، بازدارندگی است. تهران باور دارد که توازن قوای جدیدی برقرار کرده و هشدار می‌دهد که حمله مجدد آمریکا با پاسخ تلافی‌جویانه‌ای بسیار ویرانگرتر از دورهای قبلی روبه‌رو خواهد شد.
کیهان برزگر، ئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، در گفت‌وگو با «نیوعرب» گفته که «ایران باور دارد که حتی پیش از انتخابات آمریکا نیز، بازدارندگی و توازن قوای جدیدی ایجاد کرده است.»
به باور وی، «نتایج انتخابات(آمریکا)، عزم تهران را برای مقاومت در برابر فشارهای سیاسی و تهدیدهای نظامی بیش از پیش تقویت کرده است. در میان تشکیلات مختلف سیاسی و امنیتی ایران، حمایت گسترده‌ای از پاسخ قاطع به هرگونه حمله مجدد وجود دارد.»
برزگر خاطرنشان کرد که «تهران معتقد است که اکنون می‌داند چگونه موثرتر پاسخ دهد و خسارت به‌مراتب بیشتری وارد کند. هرگونه تشدید نظامی بیشتر از سوی آمریکا، واکنشی بسیار شدیدتر از جانب ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه به همراه خواهد داشت.»
به باور نگارنده، «از نگاه تهران، انعطاف‌پذیری دیپلماتیک و بازدارندگی مکمل یکدیگرند؛ مذاکرات راه خروج را ارائه می‌دهد و تهدید به واکنشی شدیدتر در سطح منطقه، با هدف بازداشتن طرف مقابل از حمله دوباره مطرح می‌شود. با این حال، اینکه واشنگتن نیز ارزیابی تهران از توازن قوا را می‌پذیرد یا خیر، همچنان مبهم است. اعتمادبه‌نفس بیش از حد هر یک از طرفین می‌تواند خود به اشتباه محاسباتی منجر شود.»
در پایان این گزارش آمده است: هیچکدام از این تحولات احتمال حمله دوباره آمریکا را منتفی نمی‌کند. تغییر لحن ترامپ ممکن است صرفا تاکتیکی باشد و دستیابی به توافقی دیپلماتیک همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد. با این حال، احتمال هرگونه تشدید بیشتر درگیری، اکنون در بحبوحه واکنش منفی رای‌دهندگان آمریکایی، مخالفت شدیدتر کنگره، بی‌ثباتی سیاسی در تل‌آویو، فشارهای بین‌المللی فزاینده و تهدیدهای ایران به گسترش رویارویی در منطقه، رخ خواهد داد. اکنون توپ در زمین ترامپ است. احتمال تشدید درگیری همچنان وجود دارد، اما بهای آن به‌شدت افزایش یافته است.
منبع: ایرنا
پایان/
نظر شما