به گزارش تحریریه، تانگ بوهو(唐驳虎)، استراتژیست رسانه‌ای و نویسنده ارشد شبکه فونیکس چین، در مقاله‌ای درباره چشم‌انداز همکاری اقتصادی تهران و پکن نوشت.

در همایش سرمایه‌گذاری ایران و چین که چندی پیش برگزار شد، طرف ایرانی از یک برنامه سرمایه‌گذاری به ارزش سرسام‌آور ۳۰۰ میلیارد دلار برای شرکت‌های چینی رونمایی کرد. این برنامه حدود ۱۵۰ پروژه را دربرمی‌گیرد که در ۱۱ حوزه راهبردی تعریف شده‌اند؛ از انرژی، نفت و پتروشیمی گرفته تا معدن، انرژی‌های تجدیدپذیر، زیرساخت، کشاورزی و فناوری‌های پیشرفته تولید.

۳۰۰ میلیارد دلار یعنی چه؟ کل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب‌شده در ایران طی سال گذشته، فقط ۱.۶۵ میلیارد دلار بوده است؛ یعنی حتی به یک درصد رقم ۳۰۰ میلیارد دلار هم نمی‌رسد.

در برابر این لقمه بزرگی که ایرانی‌ها برای چین گرفته‌اند، طرف چینی کاملاً خونسرد مانده است. تا این لحظه، چین هیچ تعهدی برای سرمایه‌گذاری در این طرح ۳۰۰ میلیارد دلاری نداده است.

صریح‌تر بگوییم؛ بعضی از مقام‌های ارشد ایران واقعاً چین را کیسه پول خودشان فرض کرده‌اند.

پیش‌تر مهدی حیدری، معاون وزیر و رئیس سازمان سرمایه‌گذاری ایران، گفته بود که این کشور طی پنج سال آینده به ۲۵۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد تا بخش انرژی و زیرساخت‌های خود را نوسازی و توسعه دهد. تنها در حوزه پتروشیمی، حدود ۳۰ پروژه وجود دارد که اجرای آن‌ها به بیش از ۴۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیازمند است.

نیاز ۲۵۰ میلیارد دلاری ایران طی پنج سال، تقریباً با همان رقم ۳۰۰ میلیارد دلاری که در این «لقمه بزرگ» مطرح شده، برابری می‌کند.

نکته قابل‌توجه این است که شاید بعضی‌ها به خاطر داشته باشند در یادداشت تفاهمی که در ماه ژوئن میان آمریکا و ایران امضا شد، ایران برای هزینه‌های بازسازی پس از جنگ نیز خواستار ۳۰۰ میلیارد دلار شده بود.

به هر حال، ایران امروز کشوری است که به‌شدت با کمبود پول دست‌وپنجه نرم می‌کند.

حتی پیش از آغاز جنگ، ایران با شدیدترین بحران اقتصادی خود طی چند دهه گذشته روبه‌رو بود. سقوط تاریخی ارزش پول ملی آنان، یعنی ریال، حتی به شکل‌گیری اعتراضات سراسری در ژانویه امسال انجامید. جنگی که در ماه فوریه آغاز شد نیز وضعیت مالی از پیش بحرانی ایران را بیش از گذشته وخیم کرد.

صندوق بین‌المللی پول(IMF) پیش‌بینی کرده است که اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ میلادی ۵.۴ درصد کوچک‌تر شود. میانگین نرخ تورم سالانه نیز ممکن است به رقم وحشتناک ۶۸.۹ درصد برسد؛ رقمی که حتی ترکیه تحت هدایت اقتصاد اردوغانی هم در برابر آن باید کلاه از سر بردارد.

با توجه به شرایط فعلی، آمریکا نمی‌تواند کار ایران را در کوتاه‌مدت یکسره کند؛ اما ایران نیز به همان اندازه بعید است بتواند در مدت کوتاهی از محاصره و تحریم‌های همه‌جانبه آمریکا عبور کند. انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا هم به پایان رسیده و ترامپ که دیگر دغدغه انتخاباتی ندارد، عملاً عجله‌ای برای رسیدن به توافق با ایران در کوتاه‌مدت ندارد.

از نگاه من، وضعیت «نه جنگ، نه صلح» میان آمریکا و ایران احتمالاً برای مدت نسبتاً طولانی ادامه خواهد داشت؛ چراکه در حال حاضر، هر دو طرف معتقدند طرف مقابل خواسته‌ها و شروطی بیش از حد سنگین مطرح کرده است.

در همین رابطه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، هفته گذشته در نشست وزیران خارجه گروه هفت، موضع واشنگتن را کاملاً روشن بیان کرد. او گفت خواسته‌های ایران کاملاً غیرواقع‌بینانه و به‌شدت مضحک است و دولت آمریکا به هیچ‌وجه آن‌ها را نخواهد پذیرفت.

با این حال، روبیو هم‌زمان گفت که با توجه به وضعیت دشوار اقتصادی ایران، آمریکا نیازی به ازسرگیری عملیات نظامی ندارد. او در اظهارنظری صریح گفت: «ایران در حال حاضر با فشار اقتصادی عظیمی روبه‌رو است و این فشار هر روز شدیدتر می‌شود. بازخوردهایی که از متحدان ما در منطقه خاورمیانه دریافت کرده‌ایم نیز این ارزیابی را تأیید می‌کند.»

به‌وضوح می‌توان دید که آمریکا همچنان قصد دارد با ادامه محاصره و تحریم‌ها، اقتصاد ایران را به مرز خفگی برساند و از این طریق، تهران را به دادن امتیازهای سیاسی وادار کند.

در چنین شرایطی، ایران چاره‌ای ندارد جز اینکه از مسیرهای دیگری به دنبال راه گریز باشد.

در واقع، در شرایط کنونی تنها قدرت‌های بزرگی که می‌توانند به ایران کمک کنند، چین و روسیه هستند. اما درباره وضعیت روسیه، دیگر همه‌چیز روشن است؛ مسکو خودش هم با کمبود شدید منابع مالی روبه‌رو است. بنابراین ایران عملاً فقط می‌تواند چین را انتخاب کند و راه دیگری پیش رویش نیست.

چین البته می‌تواند دستی به سوی ایران دراز کند. تعمیق روابط اقتصادی با ایران، نه‌تنها به چین کمک می‌کند امنیت عرضه انرژی خود را تضمین و روند دلارزدایی را تسریع کند، بلکه نفوذ راهبردی پکن در منطقه خاورمیانه را نیز گسترش خواهد داد.

در عمل نیز، طی چند ماه گذشته تجارت و همکاری‌های مختلف میان ایران و چین همچنان به‌طور عادی ادامه داشته است. میثم ظهوریان، یکی از اعضای هیئت‌رئیسه مجلس ایران، در ماه سپتامبر امسال فاش کرد که از زمان مسدود شدن تنگه هرمز از سوی آمریکا، حجم حمل‌ونقل ریلی کالا از چین به ایران دقیقاً ۱۰ برابر شده است. این مسیر اکنون می‌تواند روزانه بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار بشکه نفت جابه‌جا کند.

با این حال، اینکه چین حاضر است با ایران همکاری کند، به این معنا نیست که طرف چینی هر وعده بزرگی را که تهران مطرح می‌کند، تمام‌ و کمال بپذیرد.

ابتدا باید یک مسئله روشن شود: از میان پروژه‌های سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری ایران، واقعاً چه تعداد از آن‌ها از ارزش تجاری برخوردارند و می‌توانند بازدهی پایدار ایجاد کنند؟

انرژی، معدن و زیرساخت، در ظاهر حوزه‌های جذابی به نظر می‌رسند؛ اما اجرای چنین پروژه‌هایی معمولاً به سرمایه‌هایی در حد ده‌ها میلیارد و حتی بیش از صد میلیارد دلار نیاز دارد. دوره ساخت آن‌ها طولانی است و بازگشت سرمایه نیز به‌مراتب زمان بیشتری می‌برد.

با توجه به وضعیت فعلی ایران، چه کسی می‌تواند تضمین کند که اگر بار دیگر ناآرامی‌های اجتماعی سراسری مشابه اعتراضات ژانویه رخ دهد، اوضاع در تهران به‌کلی دگرگون نشود و امنیت سرمایه‌گذاری‌های چین را تحت تأثیر قرار ندهد؟

از سوی دیگر، ایران اکنون هم‌زمان زیر فشار تحریم‌های آمریکا و محاصره نظامی قرار دارد. پس از آنکه شرکت‌ها سرمایه خود را وارد پروژه‌ها کردند، آیا می‌توانند ساخت‌وساز را بدون مشکل پیش ببرند؟

آیا قادر خواهند بود پروژه‌ها را به‌طور عادی به بهره‌برداری برسانند؟

آیا می‌توانند سود حاصل را به کشور بازگردانند؟

هر یک از این مراحل، پرسشی کاملاً واقعی و جدی است. باید پذیرفت که نظام مالی جهانی همچنان به‌شدت به شبکه تسویه‌حساب‌های تحت سلطه دلار وابسته است. برای هر شرکت چینی که در عرصه بین‌المللی فعالیت می‌کند، ورود عمیق به پروژه‌های پرریسک زیربنایی و انرژی در ایران می‌تواند خطر قرار گرفتن در معرض صلاحیت فرامرزی و تحریم‌های آمریکا را به همراه داشته باشد.

اگر این شرکت‌ها هدف تحریم‌های ثانویه آمریکا قرار بگیرند، زیان آن‌ها قطعاً فقط به بازار ایران محدود نخواهد ماند.

خلاصه اینکه این وعده بزرگ ایران چیزی نیست که با مطرح شدنش بتوان دست روی دست گذاشت و منتظر سرازیر شدن پول نشست. ایران امروز به سرمایه‌گذاری چین نیاز دارد؛ اما جز ایران کشورهای دیگری در جهان نیستند که خواهان سرمایه‌گذاری ما باشند؟

فهرست پروژه‌های ۳۰۰ میلیارد دلاری را می‌توان روی میز گذاشت و درباره هر ۱۵۰ پروژه نیز جداگانه مذاکره کرد؛ اما اگر ایران می‌خواهد چین واقعاً پول خود را وارد این پروژه‌ها کند، باید شرایط سرمایه‌گذاری واقعاً جذابی ارائه دهد.

در دنیای کسب‌وکار، باید با منطق کسب‌وکار صحبت کرد، نه اینکه بحران اقتصادی خود را در قالب یک فرصت سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری بسته‌بندی کرد.

پایان/

منبع: 【..唐驳虎主笔：伊朗胃口真不小，张口就是3000亿美元，把中国当“钱袋子】
https://m.toutiao.com/is/bFLblbCXDA4/