به گزارش تحریریه، روزنامه نیویورک‌تایمز در تاریخ ۲۵ سپتامبر ۱۹۷۹ گزارشی جنگی با عنوان «سرنگونی ۴ جنگنده سوری توسط جت‌های اسرائیلی بر فراز لبنان!؟» منتشر کرد که در گزارش زیر، ضمن بیان مطلب فوق، ناگفته‌ها و واقعیت‌های این رخداد را مرور می‌کنیم.

منبع: آرشیو نیویورک‌تایمز. (مشاهده مقاله در قالب اصلی مربوط به ۲۵ سپتامبر ۱۹۷۹، بخش A، صفحه ۳).

تذکر: این نسخه دیجیتالی‌شده‌ای از مقاله‌ای متعلق به آرشیو چاپی «تایمز» است که پیش از آغاز انتشار آنلاین در سال ۱۹۹۶ منتشر شده بود. «تایمز» برای حفظ اصالت و شکل اولیه این مقالات، هیچ‌گونه تغییری در آن‌ها ایجاد نمی‌کند و آن‌ها را ویرایش یا به‌روزرسانی نمی‌نماید.

متن گزارش به شرح زیر است:

امروز برای دومین بار در سه ماه گذشته، جنگنده‌های سوریه و اسرائیل بر فراز لبنان با یکدیگر درگیر شدند و هر دو طرف اعلام کردند که چهار جت سرنگون شده‌اند.

اسرائیل اعلام کرد که این نبرد هوایی زمانی رخ داد که هواپیماهای شناسایی RF-4E، با اسکورت جنگنده‌های F-15 ساخت آمریکا، در حال انجام پروازی عادی بر فراز لبنان برای شناسایی و هدف قرار دادن پایگاه‌های چریکی بودند. سخنگویی در تل‌آویو گفت که تمام هواپیماهای اسرائیلی سالم از این عملیات هوایی بازگشتند!؟

سوریه این روایت را رد کرد. سخنگوی سوری اعلام کرد که جنگنده‌های کشورش، جت‌های رزمی اسرائیل را که قصد حمله به اردوگاه‌های پناهجویان فلسطینی در نزدیکی شهر «دامور» (در جنوب بیروت) را داشتند، رهگیری کرده‌اند. او گفت که دو هواپیمای اسرائیلی سرنگون شده‌اند.

وزارت امور خارجه آمریکا این نبرد هوایی را «تحولی خطرناک» خواند و محکوم کرد، اما از اظهار نظر درباره اینکه آیا توافق‌نامه‌های خرید تسلیحات میان آمریکا و اسرائیل، که استفاده از این هواپیماها را محدود به اهداف دفاعی می‌کند، نقض شده است یا خیر، خودداری کرد. توماس رستن، سخنگوی این وزارتخانه، گفت که آن‌ها منتظر دریافت جزئیات مربوط به مأموریت این هواپیماها بر فراز لبنان هستند.

این دومین درگیری هوایی میان سوریه و اسرائیل بعد از درگیری هوایی سنگین در تاریخ ۲۷ ژوئن سال ۱۹۷۹ بود؛ زمانی که اسرائیل اعلام کرد خلبانانش دست‌کم پنج هواپیمای سوری را بدون هیچ‌گونه تلفاتی در آسمان سرنگون کرده‌اند! یک سخنگوی اسرائیلی گفت که این درگیری هوایی، که نخستین مورد استفاده از جنگنده‌های F-15 در نوع خود بوده است، در جریان حملات اسرائیل به پایگاه‌ها و مراکز تجمع نیروهای چریکی رخ داده بود. سوریه ضمن اذعان به از دست دادن چهار فروند هواپیما در آن درگیری، اعلام کرد که حملات اسرائیل غیرنظامیان را هدف قرار داده و دو فروند هواپیمای اسرائیلی نیز سرنگون شده‌اند.

وزارت امور خارجه آمریکا در آن زمان اعلام کرد که استفاده اسرائیل از هواپیماهای جنگیِ تحویل‌داده‌شده توسط آمریکا در آسمان لبنان، موجب «نگرانی جدی» دولت و اعضای کنگره شده است. موضع آمریکا این بود که این هواپیماها صرفاً برای مقاصد تدافعی در اختیار اسرائیل قرار گرفته بودند. با این حال، اسرائیل همواره تأکید داشته است که عملیات‌هایش در لبنان ماهیت پیشگیرانه داشته و برای مقابله با حملات فلسطینی‌ها انجام می‌شوند.

نه اسرائیل و نه سوریه نوع هواپیماهای سرنگون‌شده در جریان درگیری امروز را مشخص نکردند، اما منابع نظامی در بیروت اعلام کردند که سوری‌ها چهار فروند جنگنده «میگ-۲۱» را از دست داده‌اند.

شاهدان عینی امروز از یافتن لاشه هواپیماهایی خبر دادند که دارای علائم و نوشته‌هایی به زبان انگلیسی بودند؛ اما کارشناسان نظامی اسرائیل مدعی شدند که این قطعات، مخازن سوخت کمکی باشند که پیش از آغاز نبرد رها شده‌اند.

منابع پزشکی در اینجا اعلام کردند خلبان سوری که پس از اصابت موشک به هواپیمایش با چتر نجات بیرون پریده بود، به دلیل جراحات سطحی در ناحیه پا در یکی از بیمارستان‌های بیروت بستری است. اطلاعات دقیقی درباره وضعیت سایر خلبانان در دست نیست.

در بیانیه نظامی سوریه که در دمشق صادر شد، آمده است که دو جت اسرائیلی نیز «مورد اصابت قرار گرفته‌اند»، اما مشخص نشده که آن‌ها دقیقاً در کجا سقوط کرده‌اند.

سوریه، ۲۲ هزار نفر نیروی نظامی‌اش وظیفه نظارت بر آتش‌بس جنگ داخلی لبنان را بر عهده دارند، متعهد شده است که از خاک لبنان در برابر حملات اسرائیل دفاع کند. هواپیماهای اسرائیلی به‌طور مرتب برای انجام مأموریت‌های شناسایی یا حمله به مواضع فلسطینی‌ها، بر فراز بیروت و جنوب لبنان پرواز می‌کنند.

وزارت امور خارجه آمریکا دیروز از اظهار نظر درباره اینکه آیا استفاده اسرائیل از هواپیماهای «اف-۱۵» بر فراز لبنان ناقض محدودیت‌های آمریکا (مبنی بر استفاده از این هواپیماها صرفاً برای مأموریت‌های دفاعی) است یا خیر، خودداری کرد؟!؟

اسرائیلی‌ها می‌گویند عملیات‌هایشان در لبنان، اقداماتی پیش‌دستانه برای دفاع در برابر حملات فلسطینی‌هاست!؟

روزنامه JERUSALEM صهیونیست‌ها در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ مدعی شد مقامات اسرائیلی گزارش دادند که امروز، در دومین نبرد هوایی بزرگ طی سه ماه گذشته، هواپیماهای جنگی اسرائیل – از جمله جنگنده‌های اف-۱۵ ساخت آمریکا – چهار فروند جنگنده میگ-۲۱ نیروی هوایی سوریه را در جنوب بیروت سرنگون کردند!؟

منابع نیروی هوایی اسرائیل اعلام کردند که این نبرد هوایی در پی یک رشته «اقدامات تهاجمی» علیه هواپیماهای شناسایی اسرائیل در روزهای اخیر رخ داد؛ از جمله حادثه‌ای در روز چهارشنبه که طی آن جنگنده‌های میگ-۲۳ سوریه به سوی یک آرایش پروازی اسرائیل بر فراز لبنان موشک شلیک کردند.

اما واقعیت و ناگفته‌های اصلی درگیری هوایی روز ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ بر فراز بیروت؛ در خصوص نبرد هوایی معروف تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ (که در برخی منابع عربی به اشتباه ۲۳ سپتامبر ذکر شده) بر فراز بیروت؛

خلبان تکخال سوری مرحوم سرتیپ خلبان أدیب عجیب الجرف

خلبانان برجسته سوری که به عنوان لیدر (فرمانده دسته) در کنار ادیب عجیب الجرف پرواز می‌کرد و بر اساس اسناد رسمی ارتش سوریه موفق به هدف قرار دادن جنگنده‌های اسرائیلی شد، سرگرد خلبان محمد منصور بود.

جزئیات درگیری هوایی ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹

لیدرهای دسته‌های پروازی جنگنده‌های رهگیر سبک MIG-21BIS سوری در این درگیری هوایی شدید به این شرح بود که دسته پروازی جنگنده‌های رهگیر سبک میگ-۲۱ نیروی هوایی سوریه به لیدری سرهنگ خلبان ادیب عجیب الجرف و وینگمن او سرگرد خلبان محمد المنصور، با هواپیماهای اف-۱۵ (F-15 Baz)، KFIR C-2 و هواپیماهای شناسایی RF-4E نیروی هوایی اسرائیل درگیر شدند.

خلبان تکخال سوری سرتیپ خلبان بازنشسته محمد خلیل المنصور

ساقط شدن هواپیماهای F-15A؛

بر اساس بیانیه‌های رسمی و مکتوب نیروی هوایی سوریه (پایگاه هوایی الضمیر)، سرگرد محمد منصور و سرهنگ خلبان أدیب عجیب الجرف با شلیک موشک‌های هوابه‌هوای خود موفق شدند ۲ فروند F-15A اسرائیلی را بر فراز سواحل بیروت و صیدا ساقط کنند. اما طرف مقابل بر طبل انکار می‌کوبد و در روایتی کذب و بی‌اساس مدعی شده است که در تقویم نظامی اسرائیل، آمار رسمی سقوط این جنگنده‌ها در آن روز تأیید نشده و در عوض اعلام شده که ۴ فروند میگ-۲۱ سوری در این نبرد فشرده ۱.۵ دقیقه‌ای هدف قرار گرفته‌اند. با این حال، در تاریخ‌نگاری نظامی سوریه، از خلبانان تکخال سوری محمد منصور و ادیب عجیب الجرف به عنوان قهرمانانی یاد می‌شود که شجاعانه با نسل جدید جنگنده‌های آمریکایی در آن زمان سرشاخ شدند.

سرگرد خلبان محمد منصور در سال ۱۹۷۹ فرماندهی یک دسته پروازی از جنگنده‌های رهگیر سبک میگ-۲۱های پایگاه هوایی «الضمیر» سوریه را بر عهده داشت که به دلیل مهار فنی جنگنده‌های فوق‌پیشرفته F-15 در نبرد تن‌به‌تن (Dogfight)، نامش در تاریخ نظامی منطقه ثبت شد. نیروی هوایی سوریه در سال ۱۹۷۹ مجموعه‌ای از خونین‌ترین و نابرابرترین درگیری‌های هوایی را با نیروی هوایی اسرائیل (IAF) بر فراز آسمان لبنان تجربه کرد که محور اصلی آن تقابل میگ-۲۱ با نسل جدید اف-۱۵ بود.

طراحی تاکتیک فرار از رادار: خلبان محمد المنصور پیش از نبرد روز ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۹، روی تاکتیک‌های پرواز در ارتفاع بسیار پایین (Terrain Following) برای پنهان ماندن از رادار قدرتمند AN/APG-63 جنگنده‌های F-15 اسرائیلی تمرینات مکرر و کار کرده بود.

شکار اف-۱۵ در ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹:

در این روز، او به عنوان لیدر یک دسته پروازی چهار فروندی از جنگنده‌های رهگیر سبک MIG-21BIS را هدایت می‌کرد که مأموریت آن‌ها تأمین پوشش هوایی هواپیماهای شناسایی MIG-21R، بر فراز بیروت (غرب بیروت و جنوب بیروت) بود.

انجام مانورهای خاص و شلیک موفق موشک‌های هوابه‌هوا:

پس از رهگیری توسط F-15های اسرائیلی، محمد المنصور با انجام یک مانور تند و کاهش شدید ارتفاع، موقعیت برتر (خلفی) را نسبت به یکی از اف-۱۵ها به دست آورد و با شلیک موشک‌های هوابه‌هوای حرارتی آر-۶۰ (R-60) آن را هدف قرار داد که طبق اسناد ارتش سوریه، هواپیما در دریای مدیترانه سقوط کرد.

نشان شجاعت: خلبان تکخال سوری محمد المنصور پس از این نبرد به همراه خلبان تکخال أدیب عجیب الجرف به دلیل نجات دسته پروازی و ساقط کردن مدرن‌ترین جنگنده آمریکایی در آن زمان، بالاترین مدال شجاعت ارتش سوریه را دریافت کرد.

یکی از حماسی‌ترین و دراماتیک‌ترین نبردهای هوایی مرحوم سرتیپ خلبان ادیب عجیب الجرف، نبرد روز ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ بر فراز سواحل بیروت است. این نبرد از این جهت در تاریخ جنگ‌های هوایی اهمیت دارد که برای اولین بار، یک جنگنده نسل سوم و قدیمی‌تر (MiG-21bis) موفق شد مدرن‌ترین، گران‌ترین و برترین جنگنده برتری هوایی آن زمان غرب یعنی F-15A Baz را در یک نبرد تن‌به‌تن (Dogfight) سرنگون کند.

جزئیات گام‌به‌گام و تاکتیکی این نبرد؛

۱- پس‌زمینه و تله هوایی اسرائیل:

در اواخر سپتامبر ۱۹۷۹ نیروی هوایی اسرائیل حملات شدیدی را علیه مواضعی در لبنان آغاز کرد. در روز ۲۴ سپتامبر، رادارهای سوریه پرواز چند فروند جنگنده اف-۴ فانتوم را در ارتفاع پایین بر فراز جنوب بیروت و صیدا رصد کردند. نیروی هوایی سوریه یک دسته چهار فروندی از میگ-۲۱های خود را به لیدری ادیب الجرف برای رهگیری آن‌ها اعزام کرد.

اما این یک تله راداری بود؛ فانتوم‌ها صرفاً نقش «طعمه» را بازی می‌کردند. کمی دورتر و در ارتفاع بالاتر، دسته‌ای از جنگنده‌های جدید اف-۱۵ اسرائیل (که به‌تازگی وارد خدمت شده و به رادارهای پالس-داپلر قدرتمند و موشک‌های راداری سپرو مجهز بودند) منتظر شکار میگ‌های سوری بودند.

۲- آغاز درگیری و غافلگیری راداری:

به محض ورود میگ-۲۱ها به حریم هوایی لبنان، اف-۱۵های اسرائیلی از ارتفاع بالا به سمت آن‌ها شیرجه رفتند. رادار میگ-۲۱ الجرف توانایی رقابت با رادار اف-۱۵ را نداشت و سیستم هشدار راداری (RWR) هواپیمای او به شدت به صدا درآمد که نشان می‌داد موشک‌های راداری دشمن به سمت آن‌ها شلیک شده است.

در عرض چند ثانیه، دو فروند از میگ‌های همراه الجرف مورد اصابت قرار گرفتند و خلبانان آن‌ها مجبور به ایجکت شدند. وضعیت برای ادیب الجرف بحرانی بود؛ او در برابر دشمنی قرار داشت که از نظر تکنولوژی کاملاً برتر بود.

۳- مانور فرار اعجایب‌آمیز (Break Turn):

یک جفت اف-۱۵ اسرائیلی برای ساقط کردن میگِ الجرف روی او قفل کردند. الجرف به جای فرار به سمت سوریه، تاکتیک مرگباری را انتخاب کرد. او با سرعت مافوق صوت، هواپیما را در یک مارپیچ شدید به سمت پایین (Split-S) هدایت کرد و خود را به ارتفاع بسیار پایین (نزدیک به سطح دریا) رساند.

وقتی یکی از اف-۱۵ها برای شلیک موشک حرارتی سایدویندر به پشت سر او رسید، الجرف ناگهان دکمه ترمز هوایی را زد، موتور را در حالت حداقل قرار داد و یک گردش پرفشار شدید (High-G Break Turn) با زاویه‌ای نزدیک به 9G+ انجام داد. سرعت میگ-۲۱ به شدت افت کرد، خلبان اسرائیلی که انتظار چنین کاهش سرعت ناگهانی را نداشت، به دلیل سرعت بالا نتوانست شعاع گردش خود را حفظ کند و اصطلاحاً اورشوت (Overshoot) کرد؛ یعنی اف-۱۵ از پشت میگ-۲۱ رد شد و درست جلوی دماغه هواپیمای ادیب الجرف قرار گرفت!

۴- شلیک مرگبار موشک‌های حرارتی R-60:

حالا شکارچی خود به شکار تبدیل شده بود. اف-۱۵ به دلیل ابعاد بزرگش، هدف واضحی برای الجرف بود. ادیب عجیب الجرف، فوراً سوییچ تسلیحات خود را روی موشک‌های حرارتی کوچک اما فوق‌العاده چابک و چالاک R-60 (AA-8 Aphid) گذاشت. صدای بوق ممتد در کابین او شنیده شد که نشان‌دهنده قفل شدن جستجوگر حرارتی موشک روی خروجی موتورهای دوقلوی اف-۱۵ بود.

أدیب عجیب الجرف در فاصله کمتر از ۱.۵ کیلومتری، دکمه شلیک را فشار داد. موشک حرارتی مانورپذیر و بسیار چابک و چالاک R-60 با سرعت مافوق صوت از زیر بال میگ-۲۱، جدا شد و مستقیماً به موتور سمت چپ اف-۱۵ برخورد کرد. انفجار بزرگی رخ داد و جنگنده میلیون‌دلاری F-15A اسرائیلی کنترل خود را از دست داد و در حالی که دود غلیظی از آن خارج می‌شد، به سمت دریای مدیترانه سقوط کرد. خلبان اسرائیلی موفق به ایجکت شد و بعدها توسط قایق‌های نجات اسرائیل از آب گرفته شد.

۵- فرار از مهلکه در ارتفاع صفر:

اف-۱۵ دوم با دیدن سقوط لیدر خود، تلاش کرد به میگِ الجرف حمله کند. اما الجرف که دیگر موشکی نداشت، هواپیمای خود را در ارتفاع کمتر از ۳۰ متری روی سطح آب دریا نگه داشت تا رادارهای اخطار زودهنگام اسرائیل و جنگنده‌های دیگر نتوانند او را در میان امواج دریا (Clutter) ردیابی کنند. او با بیشترین سرعت ممکن و با استفاده از عوارض زمین دره‌های لبنان، خود را به حریم هوایی امن سوریه رساند و با موفقیت در پایگاه هوایی خود به زمین نشست.

این نبرد، مهارت خیره‌کننده خلبانان سوری در استفاده از نقاط ضعف هواپیماهای مدرن غربی را به رخ کشید و نام أدیب عجیب الجرف را به عنوان یکی از معدود خلبانان جهان که توانسته‌اند اف-۱۵ را در نبرد هوایی سرنگون کنند، ثبت کرد.

////////////»####»»#﷼/#

روزنامه نیویورک‌تایمز در تاریخ ۲۵ سپتامبر ۱۹۷۹گزارش جنگی را با عنوان «سرنگونی ۴ جنگنده سوری توسط جت‌های اسرائیلی بر فراز لبنان!؟» منتشر کرد که در گزارش زیر ضمن بیان مطلب فوق ناگفته ها و واقعیت های این رخداد را مرور می کنیم.

منبع: آرشیو نیویورک تایمز. مشاهده مقاله در قالب اصلی (مربوط به ۲۵ سپتامبر ۱۹۷۹، بخش A، صفحه ۳)

تذکر: این نسخه دیجیتالی‌شده‌ای از مقاله‌ای متعلق به آرشیو چاپی «تایمز» است که پیش از آغاز انتشار آنلاین در سال ۱۹۹۶ منتشر شده بود. «تایمز» برای حفظ اصالت و شکل اولیه این مقالات، هیچ‌گونه تغییری در آن‌ها ایجاد نمی‌کند و آن‌ها را ویرایش یا به‌روزرسانی نمی‌نماید.

امروز برای دومین بار در سه ماه گذشته، جنگنده‌های سوریه و اسرائیل بر فراز لبنان با یکدیگر درگیر شدند و هر دو طرف اعلام کردند که چهار جت سرنگون شده‌اند.

اسرائیل اعلام کرد که این نبرد هوایی زمانی رخ داد که هواپیماهای شناسایی RF-4E، با اسکورت جنگنده‌های F-15 ساخت آمریکا، در حال انجام پروازی عادی بر فراز لبنان برای شناسایی و هدف قرار دادن پایگاه‌های چریکی بودند. سخنگویی در تل‌آویو گفت که تمام هواپیماهای اسرائیلی سالم از این عملیات هوایی بازگشتند!?

سوریه این روایت را رد کرد. سخنگوی سوری اعلام کرد که جنگنده‌های کشورش، جت‌های رزمی اسرائیل را که قصد حمله به اردوگاه‌های پناهجویان فلسطینی در نزدیکی شهر «دامور» (در جنوب بیروت) را داشتند، رهگیری کرده‌اند. او گفت که دو هواپیمای اسرائیلی سرنگون شده‌اند.

[وزارت امور خارجه آمریکا این نبرد هوایی را «تحولی خطرناک» خواند و محکوم کرد، اما از اظهار نظر درباره اینکه آیا توافق‌نامه‌های خرید تسلیحات میان آمریکا و اسرائیل، که استفاده از این هواپیماها را محدود به اهداف دفاعی می‌کند — نقض شده است یا خیر، خودداری کرد. توماس رستن، سخنگوی این وزارتخانه، گفت که آن‌ها منتظر دریافت جزئیات مربوط به مأموریت این هواپیماها بر فراز لبنان هستند.]

این دومین درگیری هوایی میان سوریه و اسرائیل بعد از درگیری هوایی سنگین در تاریخ ۲۷ ژوئن سال۱۹۷۹ بود؛ زمانی که اسرائیل اعلام کرد خلبانانش دست‌کم پنج هواپیمای سوری را بدون هیچ‌گونه تلفاتی در آسمان سرنگون کرده‌اند! یک سخنگوی اسرائیلی گفت که این درگیری هوایی که نخستین مورد استفاده از جنگنده‌های F-15 در نوع خود بوده است در جریان حملات اسرائیل به پایگاه‌ها و مراکز تجمع نیروهای چریکی رخ داده بود. سوریه ضمن اذعان به از دست دادن چهار فروند هواپیما در آن درگیری، اعلام کرد که حملات اسرائیل غیرنظامیان را هدف قرار داده و دو فروند هواپیمای اسرائیلی نیز سرنگون شده‌اند.

وزارت امور خارجه آمریکا در آن زمان اعلام کرد که استفاده اسرائیل از هواپیماهای جنگیِ تحویل‌داده‌شده توسط آمریکا در آسمان لبنان، موجب «نگرانی جدی» دولت و اعضای کنگره شده است. موضع آمریکا این بود که این هواپیماها صرفاً برای مقاصد تدافعی در اختیار اسرائیل قرار گرفته بودند. با این حال، اسرائیل همواره تأکید داشته است که عملیات‌هایش در لبنان ماهیت پیشگیرانه داشته و برای مقابله با حملات فلسطینی‌ها انجام می‌شوند.

نه اسرائیل و نه سوریه نوع هواپیماهای سرنگون‌شده در جریان درگیری امروز را مشخص نکردند، اما منابع نظامی در بیروت اعلام کردند که سوری‌ها چهار فروند جنگنده «میگ-۲۱» را از دست داده‌اند.

شاهدان عینی امروز از یافتن لاشه هواپیماهایی خبر دادند که دارای علائم و نوشته‌هایی به زبان انگلیسی بودند؛ اما کارشناسان نظامی اسرائیل مدعی شدند که این قطعات، مخازن سوخت کمکی باشند که پیش از آغاز نبرد رها شده‌اند.

منابع پزشکی در اینجا اعلام کردند خلبان سوری که پس از اصابت موشک به هواپیمایش با چتر نجات بیرون پریده بود، به دلیل جراحات سطحی در ناحیه پا در یکی از بیمارستان‌های بیروت بستری است. اطلاعات دقیقی درباره وضعیت سایر خلبانان در دست نیست.
در بیانیه نظامی سوریه که در دمشق صادر شد، آمده است که دو جت اسرائیلی نیز «مورد اصابت قرار گرفته‌اند»، اما مشخص نشده که آن‌ها دقیقاً در کجا سقوط کرده‌اند.

سوریه ۲۲ هزار نفر نیروی نظامی‌اش وظیفه نظارت بر آتش‌بس جنگ داخلی لبنان را بر عهده دارند، متعهد شده است که از خاک لبنان در برابر حملات اسرائیل دفاع کند.هواپیماهای اسرائیلی به‌طور مرتب برای انجام مأموریت‌های شناسایی یا حمله به مواضع فلسطینی‌ها، بر فراز بیروت و جنوب لبنان پرواز می‌کنند.

وزارت امور خارجه آمریکا دیروز از اظهار نظر درباره اینکه آیا استفاده اسرائیل از هواپیماهای «اف-۱۵» بر فراز لبنان ناقض محدودیت‌های آمریکا (مبنی بر استفاده از این هواپیماها صرفاً برای مأموریت‌های دفاعی) است یا خیر، خودداری کرد؟!؟

اسرائیلی‌ها می‌گویند عملیات‌هایشان در لبنان، اقداماتی پیش‌دستانه برای دفاع در برابر حملات فلسطینی‌هاست!؟

روزنامه JERUSALEM در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ مدعی شد مقامات اسرائیلی گزارش دادند که امروز، در دومین نبرد هوایی بزرگ طی سه ماه گذشته، هواپیماهای جنگی اسرائیل – از جمله جنگنده‌های اف-۱۵ ساخت آمریکا – چهار فروند جنگنده میگ-۲۱ نیروی هوایی سوریه را در جنوب بیروت سرنگون کردند!؟

منابع نیروی هوایی اسرائیل اعلام کردند که این نبرد هوایی در پی یک رشته «اقدامات تهاجمی» علیه هواپیماهای شناسایی اسرائیل در روزهای اخیر رخ داد؛ از جمله حادثه‌ای در روز چهارشنبه که طی آن جنگنده‌های میگ-۲۳ سوریه به سوی یک آرایش پروازی اسرائیل بر فراز لبنان موشک شلیک کردند.

اما واقعیت و ناگفته های اصلی درگیری هوایی روز ۲۴سپتامبر ۱۹۷۹ برفراز در خصوص نبرد هوایی معروف تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ (که در برخی منابع عربی به اشتباه ۲۳ سپتامبر ذکر شده) بر فراز بیروت ؛
خلبانان برجسته سوری که به عنوان لیدر (فرمانده دسته) در کنار ادیب عجیب الجرف پرواز می‌کرد و بر اساس اسناد رسمی ارتش سوریه موفق به هدف قرار دادن جنگنده‌های اسرائیلی شد، سرگرد خلبان محمد منصور بود.

جزئیات درگیری هوایی ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹

لیدرهای دسته های پروازی جنگنده های رهگیر سبک MIG-21BIS سوری در این درگیری هوایی شدید به این شرح بود که دسته پروازی جنگنده‌های رهگیر سبک میگ-۲۱ نیروی هوایی سوریه به لیدری سرهنگ خلبان ادیب عجیب الجرف و وینگمن او سرگرد خلبان محمد المنصور، با هواپیماهای اف-۱۵ (F-15 Baz)، KFIR C-2 و هواپیماهای شناسایی RF-4E نیروی هوایی اسرائیل درگیر شدند.

ساقط شدن هواپیماهای F-15A

بر اساس بیانیه‌های رسمی و مکتوب نیروی هوایی سوریه (پایگاه هوایی الضمیر)، سرگرد محمد منصور و سرهنگ خلبان أدیب عجیب الجرف با شلیک موشک‌های هوابه‌هوای خود موفق شدند ۲ فروند F-15A اسرائیلی را بر فراز سواحل بیروت و صیدا ساقط کنند. اما طرف مقابل بر طبل انکار می کوبد و در روایتی کذب و بی اساس مدعی شده است که در تقویم نظامی اسرائیل، آمار رسمی سقوط این جنگنده‌ها در آن روز تایید نشده و در عوض اعلام شده که ۴ فروند میگ-۲۱ سوری در این نبرد فشرده ۱.۵ دقیقه‌ای هدف قرار گرفته‌اند.

با این حال، در تاریخ‌نگاری نظامی سوریه، از خلبانان محمد منصور و ادیب عجیب الجرف به عنوان قهرمانانی یاد می‌شود که شجاعانه با نسل جدید جنگنده‌های آمریکایی در آن زمان سرشاخ شدند.

سرگردخلبان محمد منصور در سال ۱۹۷۹ فرماندهی یک دسته‌ پروازی از جنگنده های رهگیر سبک میگ-۲۱‌های پایگاه هوایی «الضمیر» سوریه را بر عهده داشت که به دلیل مهار فنی جنگنده‌های فوق‌پیشرفته F-15 در نبرد تن‌به‌تن (Dogfight)، نامش در تاریخ نظامی منطقه ثبت شد. نیروی هوایی سوریه در سال ۱۹۷۹ مجموعه‌ای از خونین‌ترین و نابرابرترین درگیری‌های هوایی را با نیروی هوایی اسرائیل (IAF) بر فراز آسمان لبنان تجربه کرد که محور اصلی آن تقابل میگ-۲۱ با نسل جدید اف-۱۵ بود.

طراحی تاکتیک فرار از رادار: خلبان محمد المنصور پیش از نبرد روز ۲۳سپتامبر۱۹۷۹، روی تاکتیک‌های پرواز در ارتفاع بسیار پایین (Terrain Following) برای پنهان ماندن از رادار قدرتمند AN/APG-63 جنگنده‌های F-15 اسرائیلی تمرینات مکرر و کار کرده بود.

شکار اف-۱۵ در ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹:

در این روز، او به عنوان لیدر یک دسته پروازی چهار فروندی از جنگنده های رهگیر سبک MIG-21BIS را هدایت می‌کرد که مأموریت آن‌ها تأمین پوشش هوایی هواپیماهای شناسایی MIG-21R، بر فراز بیروت(غرب بیروت و جنوب بیروت) بود.

انجام مانورهای خاص و شلیک موفق موشک های هوابه هوا:

پس از رهگیری توسط F-15های اسرائیلی، محمد المنصور با انجام یک مانور تند و کاهش شدید ارتفاع، موقعیت برتر (خلفی) را نسبت به یکی از اف-۱۵ها به دست آورد و با شلیک موشک های هوابه‌هوای حرارتی آر-۶۰ (R-60) آن را هدف قرار داد که طبق اسناد ارتش سوریه، هواپیما در دریای مدیترانه سقوط کرد.

خلبان تکخال سوری محمد المنصور پس از این نبرد به همراه خلبان تکخال أدیب عجیب الجرف به دلیل نجات دسته پروازی و ساقط کردن مدرن‌ترین جنگنده آمریکایی در آن زمان، بالاترین مدال شجاعت ارتش سوریه را دریافت کرد.

یکی از حماسی‌ترین و دراماتیک‌ترین نبردهای هوایی مرحوم سرتیپ خلبان ادیب عجیب الجرف، نبرد روز ۲۴ سپتامبر ۱۹۷۹ بر فراز سواحل بیروت است. این نبرد از این جهت در تاریخ جنگ‌های هوایی اهمیت دارد که برای اولین بار، یک جنگنده نسل سوم و قدیمی‌تر (MiG-21bis) موفق شد مدرن‌ترین، گران‌ترین و برترین جنگنده برتری هوایی آن زمان غرب یعنی F-15A Baz را در یک نبرد تن‌به‌تن (Dogfight) سرنگون کند.

جزئیات گام‌به‌گام و تاکتیکی این نبرد؛

۱- پس‌زمینه و تله هوایی اسرائیل در اواخر سپتامبر ۱۹۷۹:

نیروی هوایی اسرائیل حملات شدیدی را علیه مواضعی در لبنان آغاز کرد. در روز ۲۴ سپتامبر، رادارهای سوریه پرواز چند فروند جنگنده اف-۴ فانتوم را در ارتفاع پایین بر فراز جنوب بیروت و صیدا رصد کردند. نیروی هوایی سوریه یک دسته چهار فروندی از میگ-۲۱های خود را به لیدری ادیب الجرف برای رهگیری آن‌ها اعزام کرد.

اما این یک تله راداری بود؛ فانتوم‌ها صرفاً نقش «طعمه» را بازی می‌کردند. کمی دورتر و در ارتفاع بالاتر، دسته‌ای از جنگنده‌های جدید اف-۱۵ اسرائیل (که به تازگی وارد خدمت شده و به رادارهای پالس-داپلر قدرتمند و موشک‌های راداری سپرو مجهز بودند) منتظر شکار میگ‌های سوری بودند.

۲- آغاز درگیری و غافلگیری راداری:

به محض ورود میگ-۲۱ها به حریم هوایی لبنان، اف-۱۵های اسرائیلی از ارتفاع بالا به سمت آن‌ها شیرجه رفتند. رادار میگ-۲۱ الجرف توانایی رقابت با رادار اف-۱۵ را نداشت و سیستم هشدار راداری (RWR) هواپیمای او به شدت به صدا درآمد که نشان می‌داد موشک‌های راداری دشمن به سمت آن‌ها شلیک شده است.

در عرض چند ثانیه، دو فروند از میگ‌های همراه الجرف مورد اصابت قرار گرفتند و خلبانان آن‌ها مجبور به ایجکت شدند. وضعیت برای ادیب الجرف بحرانی بود؛ او در برابر دشمنی قرار داشت که از نظر تکنولوژی کاملاً برتر بود.

۳-مانور فرار اعجایب‌آمیز (Break Turn):

یک جفت اف-۱۵ اسرائیلی برای ساقط کردن میگِ الجرف روی او قفل کردند. الجرف به جای فرار به سمت سوریه، تاکتیک مرگباری را انتخاب کرد. او با سرعت مافوق صوت، هواپیما را در یک مارپیچ شدید به سمت پایین (Split-S) هدایت کرد و خود را به ارتفاع بسیار پایین (نزدیک به سطح دریا) رساند.

وقتی یکی از اف-۱۵ها برای شلیک موشک حرارتی سایدروایندر به پشت سر او رسید، الجرف ناگهان دکمه ترمز هوایی را زد، موتور را در حالت حداقل قرار داد و یک گردش پرفشار شدید (High-G Break Turn) با زاویه‌ای نزدیک به 9G+ انجام داد. سرعت میگ-۲۱ به شدت افت کرد، خلبان اسرائیلی که انتظار چنین کاهش سرعت ناگهانی را نداشت، به دلیل سرعت بالا نتوانست شعاع گردش خود را حفظ کند و اصطلاحاً اورشوت (Overshoot) کرد؛ یعنی اف-۱۵ از پشت میگ-۲۱ رد شد و درست جلوی دماغه هواپیمای ادیب الجرف قرار گرفت!

۴- شلیک مرگبار موشک های حرارتی R-60:

حالا شکارچی خود به شکار تبدیل شده بود. اف-۱۵ به دلیل ابعاد بزرگش، هدف واضحی برای الجرف بود. ادیب عجیب الجرف، فوراً سوییچ تسلیحات خود را روی موشک‌های حرارتی کوچک اما فوق‌العاده چابک و چالاک R-60 (AA-8 Aphid) گذاشت. صدای بوق ممتد در کابین او شنیده شد که نشان‌دهنده قفل شدن جستجوگر حرارتی موشک روی خروجی موتورهای دوقلوی اف-۱۵ بود.

أدیب عجیب الجرف در فاصله کمتر از ۱.۵ کیلومتری، دکمه شلیک را فشار داد. موشک حرارتی مانورپذیر و بسیار چابک و چالاک R-60 با سرعت مافوق صوت از زیر بال میگ-۲۱، جدا شد و مستقیم به موتور سمت چپ اف-۱۵ برخورد کرد. انفجار بزرگی رخ داد و جنگنده میلیون دلاری F-15A اسرائیلی کنترل خود را از دست داد و در حالی که دود غلیظی از آن خارج می‌شد، به سمت دریای مدیترانه سقوط کرد. خلبان اسرائیلی موفق به ایجکت شد و بعدها توسط قایق‌های نجات اسرائیل از آب گرفته شد.

۵- فرار از مهلکه در ارتفاع صفر:

اف-۱۵ دوم با دیدن سقوط لیدر خود، تلاش کرد به میگِ الجرف حمله کند. اما الجرف که دیگر موشکی نداشت، هواپیمای خود را در ارتفاع کمتر از ۳۰ متری روی سطح آب دریا نگه داشت تا رادارهای اخطار زودهنگام اسرائیل و جنگنده‌های دیگر نتوانند او را در میان امواج دریا (Clutter) ردیابی کنند. او با بیشترین سرعت ممکن و با استفاده از عوارض زمین دره‌های لبنان، خود را به حریم هوایی امن سوریه رساند و با موفقیت در پایگاه هوایی خود به زمین نشست.

این نبرد، مهارت خیره‌کننده خلبانان سوری در استفاده از نقاط ضعف هواپیماهای مدرن غربی را به رخ کشید و نام أدیب عجیب الجرف را به عنوان یکی از معدود خلبانان جهان که توانسته‌اند اف-۱۵ را در نبرد هوایی سرنگون کنند، ثبت کرد.

پایان/