به گزارش تحریریه، رسانه خصوصی توتیاو (头条)، متعلق به شرکت فناوری بایت‌دنس چین، در مقاله‌ای نقش چین و برزیل در تغییر معادلات آمریکا را بررسی کرد.

نتایج انتخابات برزیل اعلام شد و لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور ۸۱ ساله این کشور، با کسب آرای لازم راه خود را برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری هموار کرد. کمتر از ۲۴ ساعت پس از اعلام نتایج، چین با پیامی روشن پیروزی او را تبریک گفت و بر احترام به انتخاب مستقل مردم برزیل تأکید کرد.

پیروزی لولا و ادامه مسیر مستقل برزیل، در حالی با واکنش دوستانه و فوری پکن همراه شده که آمریکا برای دهه‌ها تلاش کرده است الگوی سلطه منطقه‌ای خود را در آمریکای لاتین حفظ کند. از این منظر، واشنگتن اکنون با موج تازه‌ای از چالش‌ها روبه‌رو خواهد شد.

بررسی روند خودمختاری کشورهای آمریکای لاتین و تغییرات احتمالی در سیاست خارجی و اقتصادی برزیل، یک نکته را روشن می‌کند: برزیل، به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای جنوبی، با انتخاب رهبرانش می‌تواند مسیر روابط خارجی کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. آمریکا سال‌هاست آمریکای لاتین را حوزه‌ای با اولویت ویژه برای نفوذ خود می‌داند و برای انتخاب شرکای تجاری و صنعتی کشورهای منطقه، محدودیت‌های آشکار و پنهان ایجاد کرده است. چرخش سیاستی برزیل می‌تواند این چارچوب محدودکننده را که سال‌ها پابرجا بوده، درهم بشکند.

آمریکا مدت‌هاست با تکیه بر قواعد تجارت محصولات کشاورزی، کانال‌های اعتباری و مالی و سازوکارهای چندجانبه منطقه‌ای، نفوذ خود را بر بازار صادرات کشاورزی آمریکای جنوبی حفظ کرده است. سویا مهم‌ترین حلقه این زنجیره است. کشاورزان آمریکایی با اتکا به مسیرهای سنتی، سهم بزرگی از بازار جهانی صادرات سویا را در اختیار دارند؛ اما با افزایش ظرفیت تولید برزیل، سویای این کشور نیز به بازارهای بین‌المللی راه یافته و مستقیماً بخشی از سفارش‌های پیشین را به خود اختصاص داده است.

لولا در دوره‌های قبلی ریاست‌جمهوری‌اش برای گسترش مسیرهای تجارت محصولات کشاورزی برزیل با چین تلاش کرد؛ روندهای قرنطینه و بازرسی را ساده‌تر کرد و مسیرهای باثبات کشتیرانی را به جریان انداخت. این چارچوب همکاری قرار است در دوره تازه ریاست‌جمهوری او نیز گسترش یابد.

اما باید به نکته‌ای اساسی توجه کرد: تغییر سهم کشورها در بازار محصولات کشاورزی، صرفاً رقابتی تجاری نیست. تجارت گسترده محصولات غذایی و کشاورزی با اعتبار، انبارداری و زیرساخت‌های بندری گره خورده است؛ هر قرارداد بلندمدت خرید نیز، در کنار مبادله کالا، شبکه‌ای پایدار از همکاری‌ها شکل می‌دهد.

آمریکا ترجیح می‌دهد شبکه صادراتی برزیل پراکنده بماند و به قراردادهای بزرگ و باثبات با یک شریک مشخص تکیه نکند؛ چرا که در این صورت، واشنگتن فضای بیشتری برای مداخله در مذاکرات و اثرگذاری بر قیمت‌ها خواهد داشت. پافشاری لولا بر گسترش تجارت با چین، در واقع تلاشی است برای کاهش وابستگی برزیل به نظام مالی و تجاری آمریکا، آن هم از مسیر همکاری اقتصادی.

به‌وضوح می‌توان دید که پس از انتشار خبر پیروزی لولا، مخالفت‌ها در داخل آمریکا نیز آغاز شده است. بخشی از جریان‌های سیاسی این کشور نتیجه انتخابات را نپذیرفته‌اند و با طرح انواع تردیدها و ادعاها، حتی خواستار دخالت مستقیم واشنگتن در امور داخلی برزیل شده‌اند.

این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد که بخشی از نیروهای سیاسی آمریکا همچنان حاضر نیستند انتخاب مستقل کشورهای آمریکای لاتین و مسیر توسعه‌ای مورد نظر آنها را بپذیرند. نفوذ آمریکا در آمریکای لاتین، تا حد زیادی بر این پیش‌فرض بنا شده که کشورهای منطقه گزینه‌های جایگزین محدودی برای همکاری خارجی در اختیار دارند. اکنون برزیل با گشودن مسیرهای تازه در روابط خارجی خود، می‌تواند الگویی در اختیار دیگر کشورهای آمریکای لاتین بگذارد تا آنها نیز از همین مسیر پیروی کنند.

در سوی دیگر، اگر به موضع‌گیری چین پس از اعلام نتایج انتخابات نگاه کنیم، می‌بینیم که محور اصلی آن بر احترام به حاکمیت کشورها، احترام به انتخاب مردم و آمادگی برای ادامه همکاری‌های دوجانبه در حوزه‌های مختلف متمرکز بوده است.

این ادبیات، ادامه همان استاندارد همیشگی چین در روابط خارجی است: پکن علیه طرف ثالث موضع‌گیری نمی‌کند و تنها بر مبنای همکاری دوجانبه تأکید دارد. چین از نتیجه انتخابات برای تحمیل شروط انحصاری به برزیل استفاده نخواهد کرد و درگیر صف‌بندی‌ها و اختلافات سیاسی داخلی منطقه نیز نمی‌شود. همکاری‌های دو کشور در حوزه‌هایی متمرکز خواهد بود که قابلیت اجرا و نتیجه‌دادن دارند؛ از تجارت و اقتصاد گرفته تا زیرساخت و کشاورزی.

افزایش مستمر صادرات سویای برزیل به چین و محدود شدن فضای صادراتی محصولات مشابه آمریکا، تنها تغییر آشکاری است که در سطح بازار دیده می‌شود. اما در لایه عمیق‌تر، تحول مهم‌تری در حال شکل‌گیری است: کشورهای آمریکای لاتین به‌تدریج شرایط لازم را برای رهایی از وابستگی به یک بازار خارجی واحد به دست می‌آورند و در نتیجه، ابزارهای کنترل آمریکا بر این منطقه نیز یکی پس از دیگری محدودتر می‌شود.

صادرات محصولات غذایی و کشاورزی، درآمد ارزی باثباتی برای برزیل ایجاد می‌کند. این کشور با تکیه بر چنین درآمدی می‌تواند درباره سرمایه‌گذاری صنعتی و اجرای پروژه‌های انرژی، مستقلانه تصمیم بگیرد و دیگر مجبور نباشد در موضوعات دیپلماتیک، منفعلانه با خواسته‌های واشنگتن همراهی کند.

لولا در دوران مبارزات انتخاباتی بارها بر یک جمله تأکید کرد: «برزیل حیاط‌خلوت هیچ‌کس نخواهد بود.»

این جمله طیف گسترده‌ای از مسائل را دربرمی‌گیرد؛ از قواعد تجاری و موضوعات امنیت منطقه‌ای گرفته تا انتخاب شرکای خارجی. در دوره‌های پیشین دولت برزیل، مقام‌های این کشور در برخی موضوعات به‌صورت داوطلبانه با خواسته‌های آمریکا همراه می‌شدند تا در مقابل، از امتیازهایی در حوزه تجارت یا امور مالی برخوردار شوند.

اما انتظار می‌رود لولا در دوره جدید ریاست‌جمهوری، معیار استقلال را در تمام تصمیم‌های خارجی برزیل دنبال کند. او در چارچوب سازمان‌ها و نهادهای منطقه‌ای آمریکای جنوبی تلاش خواهد کرد کشورهای عضو را به سمت مواضع مشترک سوق دهد و در موضوعاتی مانند قیمت‌گذاری جهانی مواد غذایی، تغییرات اقلیمی و دستورکار امنیت منطقه‌ای، صدایی مستقل به گوش برساند.

دولت برزیل در دوره جدید، البته با موانع مختلفی نیز روبه‌رو خواهد بود. اختلاف میان جریان‌های سیاسی داخلی همچنان جدی است و در کنگره نیز شمار قابل‌توجهی از کرسی‌ها در اختیار مخالفان قرار دارد. کسری بودجه، فشارهای تورمی و کمبود زیرساخت، همگی می‌توانند سرعت اجرای سیاست‌های دولت جدید را کاهش دهند.

حتی اگر رئیس‌جمهور مسیر کلی کشور را مشخص کند، بسیاری از طرح‌های قانونی و برنامه‌های سرمایه‌گذاری همچنان نیازمند مذاکره با مخالفان خواهند بود. برخی پروژه‌های همکاری خارجی نیز ممکن است در مراحل تصویب و دریافت مجوزهای داخلی با تأخیر روبه‌رو شوند.

آمریکا نیز اجازه نخواهد داد تحولات منطقه تنها در یک جهت پیش برود. واشنگتن ابزارهای مختلفی برای اثرگذاری در اختیار دارد؛ از بررسی‌های تجاری و سخت‌گیری در روندهای اقتصادی گرفته تا محدود کردن اعتبارات، اعمال فشار در بسترهای چندجانبه منطقه‌ای و ادامه ارتباط با جریان‌های مخالف دولت برزیل، با هدف ایجاد مانع بر سر راه اجرای سیاست‌های جدید.

واشنگتن صرفاً به مداخله مستقیم تکیه نخواهد کرد؛ بلکه بیشتر تلاش می‌کند از ابزارهای اقتصادی تثبیت‌شده خود استفاده کند، هزینه گسترش همکاری‌های خارجی برزیل را افزایش دهد و این کشور را وادار کند در برخی موضوعات از مواضع خود عقب‌نشینی کند.

با این حال، آمریکا به‌سختی می‌تواند جلوی پیشروی مسیر مستقل برزیل را بگیرد. چندین کشور آمریکای جنوبی نیز هم‌زمان در حال گسترش کانال‌های همکاری خارجی خود هستند و همین مسئله، یک اثر هماهنگ و زنجیره‌ای در منطقه ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، فشار آوردن بر برزیل به‌تنهایی نمی‌تواند مسیر کلی تحولات آمریکای جنوبی را تغییر دهد.

همین مسئله یکی از دلایلی است که باعث شده اثرگذاری ابزارهای مداخله آمریکا در منطقه به‌تدریج کاهش پیدا کند. روش‌هایی که ایالات متحده طی چند دهه گذشته در آمریکای لاتین به کار گرفته، در شرایط کنونی منطقه هزینه بیشتری برای واشنگتن دارد و دستاورد کمتری ایجاد می‌کند؛ ضمن اینکه می‌تواند احساسات ضدآمریکایی و واکنش‌های اجتماعی در آمریکای لاتین را بیش از پیش تحریک کند.

در مواجهه با شرایط کنونی، همه طرف‌های درگیر باید راهکارهایی عملی و شدنی ارائه کنند. برزیل باید درآمد حاصل از تجارت گسترده محصولات کشاورزی با چین را به منابعی برای ارتقای صنایع داخلی تبدیل کند و برای همیشه در الگوی صادرات مواد خام متوقف نماند. ایجاد صنایع فرآوری داخلی، توسعه انبارها و زیرساخت‌های حمل‌ونقل و گسترش زنجیره ارزش می‌تواند وابستگی کشور به نوسان قیمت مواد خام را کاهش دهد. در کنار این اقدامات، دولت باید در کنگره مسیرهایی برای گفت‌وگو و رایزنی ایجاد کند تا با جلب توافق جریان‌های مختلف سیاسی، زمینه اجرای باثبات پروژه‌های همکاری خارجی را فراهم سازد.

چین نیز باید هم‌زمان با گسترش همکاری‌های کشاورزی و تجاری، برنامه‌های مدیریت ریسک را تقویت و منابع تأمین کالا را متنوع کند. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بندری و حمل‌ونقل زمینی نیز می‌تواند از میزان بی‌ثباتی در زنجیره انتقال کالا بکاهد. همکاری با برزیل باید در چارچوبی باز پیش برود؛ به‌گونه‌ای که دیگر بازیگران بازار نیز امکان مشارکت داشته باشند و موانعی انحصاری ایجاد نشود. چنین رویکردی، بهانه‌های کمتری برای فضاسازی و جنجال‌آفرینی در اختیار طرف‌های بیرونی می‌گذارد.

اگر آمریکا می‌خواهد روابط عادی خود را با کشورهای آمریکای لاتین حفظ کند، باید در رویکردهای پیشین بازنگری کند و حق کشورهای منطقه برای انتخاب مستقلانه شرکای همکاری را به رسمیت بشناسد. واشنگتن باید از به‌کارگیری ابزارهای تجاری و مالی برای تحت فشار گذاشتن دیگر کشورها دست بردارد و در موضوعاتی مانند تجارت محصولات غذایی، اقلیم و امنیت فرامرزی، به‌جای تکیه بر موقعیت مسلط منطقه‌ای و طرح خواسته‌های یک‌جانبه، بر پایه گفت‌وگویی برابر و متقابل عمل کند.

دیگر کشورهای آمریکای لاتین نیز می‌توانند از تجربه برزیل استفاده کنند... روابط اقتصادی خارجی خود را متنوع سازند و شبکه‌ای از همکاری با شرکای گوناگون شکل دهند. وابستگی به یک بازار واحد، کشورها را در برابر تغییرات بیرونی آسیب‌پذیر می‌کند و می‌تواند بودجه عمومی و امنیت غذایی آنها را تحت فشار بگذارد. در مقابل، داشتن شرکای متنوع، فضای بیشتری برای تصمیم‌گیری و سازگاری با شرایط تازه فراهم می‌آورد.

پیروزی لولا و آغاز چهارمین دوره ریاست‌جمهوری او، در کنار تداوم همکاری‌های باثبات اقتصادی و تجاری میان چین و برزیل، به‌تدریج از قدرت نظام سلطه‌ای می‌کاهد که آمریکا طی سال‌های طولانی در آمریکای جنوبی بنا کرده است. این تغییرات یک‌شبه و به‌طور کامل رخ نخواهند داد، اما مسیر کلی تحولات روشن شده است.

تغییر سهم کشورها در بازار محصولات کشاورزی، تنها نخستین نشانه این روند است. در ادامه، آثار آن می‌تواند به دستورکار سازمان‌های منطقه‌ای، همکاری‌های انرژی و سرمایه‌گذاری صنعتی نیز گسترش پیدا کند. آمریکا دیگر پشتوانه کافی ندارد تا به وضعیتی بازگردد که در آن بتواند آزادانه انتخاب‌های کشورهای آمریکای لاتین را مطابق خواست خود شکل دهد. موج خودمختاری در آمریکای جنوبی نیز در ادامه راه، همچنان پیش خواهد رفت.

پایان/

منبع: 【...81岁卢拉大获全胜，24小时内中方说了一句重要的话，美噩梦启】
https://m.toutiao.com/is/Zou-T0p4OOk/