به گزارش تحریریه، تارنمای «هیل» به عنوان ارگان رسانه ای کنگره آمریکا آورده است:
در شرایطی که درگیری با ایران همچنان میان عملیات نظامی و دیپلماسی در نوسان است، یادآوری دلیل انجام این اقدامات ارزشمند است. هدف، پایان دادن به توانایی ایران برای ساخت سلاح هستهای است و اگرچه نمیدانیم آیا دیپلماسی میتواند به این هدف دست یابد یا نه، اما برای برنامهریزی جهت دستیابی به موفقیت، هیچگاه زود نیست.
درباره اینکه ایران چگونه میتواند تعدادی بمب هستهای با استفاده از اورانیوم بسازد، مطالب زیادی گفته شده است. اما درباره صدها بمبی که ایران میتواند با استفاده از پلوتونیوم موجود در رآکتور نیروگاه هستهای بوشهر بسازد، مطالب بسیار کمتری گفته شده است. این یک غفلت بزرگ است.
ایران بیش از ۱۵ سال است که رآکتور بوشهر را راهاندازی کرده است. همانند همه رآکتورها، پلوتونیوم بهعنوان محصول جانبی عملیات عادی در آن انباشته شده و در داخل سوخت مصرفشده رآکتور به دام افتاده است. برخی معتقدند استخراج پلوتونیوم از سوخت مصرفشده، مسیر مناسبی برای ساخت بمب هستهای نیست، اما ایران دیگر از تجمل انتخاب مسیرهای بهینه برخوردار نیست. هر مسیری ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.
دقیقاً به همین دلیل بود که قرار نبود این پلوتونیوم هیچگاه در ایران باقی بماند. بیش از ۲۰ سال پیش، روسها _ که رآکتور بوشهر را ساختند و سوخترسانی کردند _ وعده دادند پس از آنکه سوخت مصرفشده سرد شد و انتقال آن ایمن شد، آن را خارج کنند. ایرانیها این پیشنهاد را رد کردند. اکنون حدود ۲۱۰ تن سوخت مصرفشده که حاوی بیش از ۲ تن پلوتونیوم است، در یک استخر نگهداری میشود. این میزان برای ساخت بیش از ۲۰۰ سلاح هستهای نسل اول کافی است؛ در مقایسه با حدود ۱۰ سلاح که ایران میتواند از ذخیره اورانیوم غنیشده خود تولید کند.
این پلوتونیوم یک مشکل بسیار پیچیده ایجاد میکند. نمیتوان آن را بمباران کرد، زیرا چنین اقدامی میتواند باعث ایجاد ریزش مواد رادیواکتیو با پیامدهایی در مقیاس یک قاره شود. همچنین نمیتوان نیروهای ویژه را برای خارج کردن آن اعزام کرد؛ زیرا پلوتونیوم در صدها تن سوخت بهشدت رادیواکتیو محصور است که باید با دقت و بهصورت مرحلهبهمرحله جابهجا و مدیریت شود. اما قطعاً نباید آن را نادیده گرفت.
آزمایشگاههای تسلیحاتی آمریکا تصریح کردهاند که حتی با استفاده از پلوتونیوم در سطح سوخت رآکتور، «کشورهای در حال اشاعه هستهای که از طرحهایی با پیچیدگی متوسط استفاده میکنند، میتوانند سلاحهایی با بازده تضمینشدهای بهمراتب بالاتر از محدوده کیلوتن تولید کنند.»
استخراج پلوتونیوم برای ساخت یک سلاح هستهای برای ایران چقدر دشوار خواهد بود؟
آنها باید میلههای سوخت را از حوضچه ذخیرهسازی رآکتور خارج کنند، میلهها را باز کنند و سپس پلوتونیوم را از دیگر محصولات زائد پرتودهیشده بهصورت شیمیایی جدا کنند؛ این مرحله «بازفرآوری» نامیده میشود.
ایران نشان داده است که میتواند در مقیاس کوچک و در یک محفظه داغ با کاربرد عمومی، بازفرآوری انجام دهد. علاوه بر این، مطالعات پیشین درباره آنچه برای راهاندازی یک تأسیسات بازفرآوری موقت لازم است، نشان میدهد که این کار کاملاً در توانایی ایران قرار دارد و میتواند بهراحتی پنهان شود. کره شمالی دقیقاً چنین کاری انجام داده است.
آیا بازرسان بینالمللی میتوانند این فعالیتهای مخفیانه را به اندازه کافی زود شناسایی کنند تا از ساخت بمبها جلوگیری شود؟
بله، اما تنها در صورتی که ارزیابی تقریباً مستمری داشته باشند که سوخت از بوشهر خارج نشده و به یک عملیات بازفرآوری موقت منتقل نمیشود.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سال جاری تنها یک بازدید سهروزه در ماه ژوئن از بوشهر انجام داده است. با چنین سطح محدودی از نظارت، ایران میتواند بهراحتی پلوتونیوم لازم برای چندین بمب را منحرف و فرآوری کند، بدون آنکه کسی متوجه شود.
راهحلی وجود دارد؟
نظارت تقریباً بلادرنگ آژانس بینالمللی انرژی اتمی از طریق دوربینها و حسگرهایی که میتوانند دادهها را بهصورت مستمر به مقر آژانس ارسال کنند. بیش از هزار تأسیسات هستهای تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سراسر جهان در حال حاضر از این نوع بازرسی بلادرنگ استفاده میکنند. متأسفانه، دولت اوباما در چارچوب توافق هستهای ایران در سال ۲۰۱۵، مطالبه چنین نظارتی را مطرح نکرد و زمانی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی بعداً همین درخواست را از ایران مطرح کرد، ایران آن را رد کرد.
این بار، آمریکا باید اصرار کند که ایران با این موضوع موافقت کند و آن را در اولین زمان ممکن بهعنوان نشانهای از حسن نیت بپذیرد.
هر توافق نهایی همچنین باید الزام کند که سوخت مصرفشده موجود در بوشهر، پس از آنکه به اندازه کافی برای انتقال سرد شد، از ایران خارج شود. کشورهای حاشیه خلیج فارس و آمریکا باید برای تحقق این امر منابع مالی اختصاص دهند. روسیه در گذشته پیشنهاد کرده بود که این سوخت را تحویل بگیرد. قزاقستان نیز ممکن است چنین کاری را انجام دهد.
آیا ایران با این الزامات موافقت خواهد کرد؟
شاید نه، اما هرچه ایران در برابر این اقدامات منطقی مقاومت بیشتری کند، دلیل بیشتری برای پافشاری بر آنها وجود خواهد داشت. همه همسایگان ایران، از جمله کشورهایی که ممکن است خود به دنبال دستیابی به سلاح هستهای باشند، نظاره خواهند کرد که آمریکا چه مطالباتی مطرح میکند؛ و آنچه ما با ایران بر سر آن توافق میکنیم، سابقهای برای تعیین مسیرهایی خواهد بود که سایر کشورها اجازه خواهند داشت حفظ کنند.
نویسندگان: آر. اسکات کمپ استاد علوم و مهندسی هستهای در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) است. استیون ریدمیکر در دوران دولت جورج دبلیو. بوش، دستیار وزیر خارجه آمریکا بود.
پایان/
نظر شما