به گزارش تحریریه، تارنمای روزنامه «یو.اس.ای تودی» USA TODAY آورده است: ایران نسل جدیدی از موشکهای بالستیک را به کار گرفته است که میتوانند از سامانههای پدافند هوایی آمریکا عبور کنند و با دقتی بسیار بیشتر از گذشته به اهداف ضربه بزنند؛ یک جهش فناورانه که به گفته کارشناسان نظامی، حلقه پایگاههای آمریکا در سراسر خلیج فارس را آسیبپذیرتر کرده و خساراتی به آنها وارد کرده است که طی چند دهه گذشته سابقه نداشته است.
محور اصلی این تحول، یک موشک بالستیک بسیار متحرک است که ایران آن را «خیبرشکن» یا «قلعهشکن» (Meet 'Castle Breaker) مینامد؛ موشکی که برد آن ۹۰۰ مایل است و از یک سرجنگی هدایتشونده ماهوارهای و مانورپذیر برخوردار است.
به گفته دولت ایران و بر اساس مصاحبههای USA TODAY با مقامهای سابق نظامی و اطلاعاتی آمریکا و تحلیلگران تسلیحاتی، ارتش ایران در جریان جنگ ششماهه با آمریکا و اسرائیل، بهطور گسترده از این موشک در حملات به پایگاه دریایی آمریکا در بحرین و دیگر پایگاههای آمریکایی استفاده کرده است.
برخی از این تحلیلگران معتقدند ایران در حملات ۱۷ ژوئیه به پایگاه هوایی «موفق السلتی» آمریکا در «الازرق» اردن که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی منجر شد، از موشکهای «خیبرشکن» استفاده کرده است؛ ادعایی که خود ایران نیز مطرح کرده است، بر اساس بیانیههای رسمی دولت که USA TODAY به آنها دست یافته است.
همچنین در ۳۱ اوت، یک رسانه دولتی ایران تأیید کرد که ایران در پاسخ به حمله نظامی شب گذشته آمریکا به جزیره لارک، از موشکهای خیبرشکن برای حمله به پایگاه هوایی موفق سلتی و پایگاه هوایی ملک حسین در اردن استفاده کرده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، گزارش داد: سپاه پاسداران «زیرساختهای فنی و تعمیر و نگهداری و همچنین پایگاههای جنگندهها در این دو تأسیسات را هدف قرار داد که موجب وارد آمدن خسارات قابلتوجهی به این پایگاهها شد.»
برخلاف یک موشک بالستیک متعارف که مسیر ثابتی را طی میکند و مدافعان میتوانند آن را ردیابی کرده و برای رهگیریاش تلاش کنند، منابع مذکور میگویند خیبرشکن میتواند در مرحله نهایی فرود خود بهسرعت مسیرش را تغییر دهد و بهطور بالقوه از پدافندهای هوایی عبور کرده و با دقتی ویرانگر به اهداف اصابت کند.
این موشک سوخت جامد که روی پرتابگرهای متحرک نصب میشود، پیش از شلیک بسیار دشوار شناسایی و منهدم کردن است و همین امر به آن اجازه میدهد از عملیات بمباران آمریکا جان سالم به در ببرد. این موشک بهراحتی میتواند به اهداف آمریکایی و متحدان آمریکا در سراسر خاورمیانه، از جمله در اسرائیل، دسترسی پیدا کند؛ همچنین میتواند پایگاههای مهم آمریکا مانند پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی و پایگاه هوایی الظفره در امارات متحده عربی را هدف قرار دهد.
«جاناتان هکت» افسر سابق تفنگداران دریایی و اطلاعاتی آمریکا، درباره توانمندیهای نظامی ایران گفت «ما کل سامانههای پدافند هوایی را بر اساس این برداشت از آنچه فکر میکردیم آنها انجام خواهند داد، طراحی کردیم. ... اما اکنون، آنها دارند کار متفاوتی انجام میدهند.»
هکت گفت: بنابراین اکنون باید وضعیت دفاعی خود را برای دفاع موشکی به شکلی تغییر دهید که پیش از این هرگز انجام نداده بودیم.
هکت که به زبان فارسی تسلط دارد، دو دهه را صرف فعالیت در زمینه مسائل نظامی و اطلاعاتی مرتبط با ایران در شش سفارت آمریکا کرده است. او پیش از بازنشستگی در اکتبر ۲۰۲۴، در آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، آژانس امنیت ملی و فرماندهی عملیات ویژه تفنگداران دریایی آمریکا سمتهایی داشت.
هکت و دیگر کارشناسان در مصاحبه با USA TODAY توضیح دادند که چگونه خیبرشکن و دیگر موشکهای ایرانی در جریان جنگ علیه تهران که رئیسجمهور دونالد ترامپ شش ماه پیش بهطور مشترک با اسرائیل آغاز کرد، در برخی موارد توانستهاند از لایههای پدافندی که نیروهای آمریکایی نسلها به آنها متکی بودهاند، عبور کنند.
هکت معتقد است موشکهای خیبرشکن در حمله ۱۷ ژوئیه نقش محوری داشتند. با این حال، او مانند دیگر تحلیلگران گفت مقامهای آمریکایی با درخواست از ارائهدهندگان بزرگ تجاری تصاویر ماهوارهای برای خاموش کردن تصاویر مربوط به سایتهای حساس نظامی آمریکا در منطقه، تأیید این موضوع را دشوار کردهاند.
بر اساس اظهارات آمریکا و متحدانش، گزارشهای خبری، تصاویر ماهوارهای و مصاحبههای USA TODAY، موشکهای ایرانی همچنین خسارات گستردهای به پایگاه فعالیت پشتیبانی دریایی آمریکا در بحرین، مرکز منطقهای ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، و دیگر تأسیسات مهم نظامی آمریکا وارد کردهاند.
یک تحلیل مستقل از تصاویر ماهوارهای که توسط واشنگتنپست انجام شد، نشان داد که حملات موشکی و پهپادی ایران در جریان درگیریها دستکم ۲۲۸ ساختمان و قطعه تجهیزات را در دستکم ۱۵ سایت نظامی آمریکا در خاورمیانه آسیب زده یا منهدم کرده است.
مقامهای ارشد دولت آمریکا، از جمله رئیس پنتاگون، پیت هگست و شخص ترامپ، اصرار داشتهاند که عملیات آمریکا توانمندیهای نظامی ایران را نابود کرده و پدافندهای هوایی آمریکا در بیشتر موارد موفق بودهاند؛ ادعایی که ایران بهشدت آن را رد میکند.
«شان پارنل»، سخنگوی ارشد پنتاگون، در بیانیهای در ۲۸ اوت به USA TODAY اظهار داشت: نیروهای آمریکایی کاملاً عملیاتی باقی ماندهاند. ما هر چیزی را که برای حمله در زمان و مکانی که رئیسجمهور انتخاب کند لازم است، در اختیار داریم. در چندین فرماندهی رزمی، ما تاکنون عملیاتهای موفقیتآمیزی را اجرا کردهایم و در عین حال زرادخانهای عمیق و آماده برای دفاع از مردم و منافع خود را حفظ کردهایم.
«جوئل والدز»، معاون سخنگوی مطبوعاتی پنتاگون، گفت: چیز بیشتری برای افزودن ندارم.
پنتاگون در ۳۱ اوت به درخواستها برای اظهارنظر درباره اینکه آیا «خیبرشکن» در جریان تبادل حملات نظامی شبانه توانسته از پدافندهای آمریکا عبور کند و موجب وارد آمدن خسارت شود یا خیر، پاسخ نداد.
حملات ایران دسترسی به ۱۵ پایگاه آمریکا در خلیج فارس را «برای همیشه» قطع کرده است.
تهدید ناشی از فناوری نسبتاً جدید ایران در اوایل این ماه به یک حسابکشی عمومی کمک کرد؛ زمانی که ژنرال چهارستاره بازنشسته ارتش، بری مککفری، در شبکه اجتماعی X اعلام کرد که ایالات متحده «احتمالاً دسترسی به ۱۵ پایگاه در خلیج فارس را برای همیشه از دست داده است»؛ دلیل آن نیز حملات موشکی و پهپادی ایران عنوان شد.
پست ۲۲ اوت مککفری بیش از ۳.۸ میلیون بازدید داشته و بحثی را در محافل نظامی و اطلاعاتی آمریکا برانگیخته است درباره اینکه آیا دولت ترامپ پیش از آغاز جنگی تحریکنشده، به اندازه کافی حمله متقابل موشکی ایران را در محاسبات خود لحاظ کرده بود یا خیر.
مککفری ۳۲ سال در ارتش آمریکا خدمت کرد و با درجه ژنرال چهارستاره بازنشسته شد. او به دلیل سه بار مجروح شدن در جنگ، از جمله نظامیان بسیار پرافتخار محسوب میشود. او در عملیات طوفان صحرا، جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ برای آزادسازی کویت از اشغال عراق، فرماندهی ۲۶ هزار نیرو را بر عهده داشت. او در سالهای اخیر به یک تحلیلگر برجسته نظامی و منتقد جنگ ترامپ در ایران تبدیل شده است.
مککفری در پاسخ به مطلبی در X درباره اینکه حملات متقابل ایران تقریباً پایگاه بحرین را بهطور کامل نابود کردهاند سخن گفت؛ پایگاهی که ستون اصلی قدرت دریایی آمریکا در منطقه خلیج فارس محسوب میشود. این پایگاه همچنین پشتیبانی لجستیکی، تدارکاتی و عملیاتی از کشتیها، هواپیماها و نیروهای آمریکایی و ائتلاف در سراسر خاورمیانه فراهم میکند.
مککفری در نتیجه آن حمله متقابل و حملات مشابه دیگر نوشت: «ایران اکنون در موقعیتی قرار دارد که دسترسی به کشورهای خلیج فارس را کنترل کند. آمریکا مجبور خواهد بود برای دسترسی جدید در غرب عربستان سعودی، اسرائیل و جنوب اروپا مذاکره کند.»
مککفری در مصاحبه با USA TODAY عنوان داشت توانمندی موشکی ایران، بهویژه خیبرشکن، در مرکز نتیجهگیری او قرار دارد مبنی بر اینکه پایگاههای آمریکا در خلیج فارس بیش از حد آسیبپذیر هستند و نمیتوانند در موقعیت فعلی باقی بمانند.
او گفت: این موشک بهخصوص چابک است، ایران آن را بهخوبی پنهان میکند و تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه نمیتوانند بهطور کامل در برابر آن حفظ شوند. توانمندیهای این موشک «یک تغییر قابلتوجه در فناوری» محسوب میشود.
مککفری افزود «وقتی موشک وارد مرحله بازگشت به جو میشود، میتواند نقطه اصابت خود را تغییر دهد» و این موضوع «بهوضوح محاسبات نظامی آمریکا درباره نحوه اصابت به آن» با استفاده از سامانههای پیشرفته دفاع موشکی آمریکا را پیچیده میکند. تنها کافی است «یکی، دو یا سه فروند از آنها» از پدافند عبور کنند، «و ناگهان با یک پیامد بالقوه فاجعهبار مواجه میشوید.»
مککفری و هکت اعتقاد دارند خیبرشکن و دیگر موشکهای ایرانی، در کنار استفاده تهاجمی ایران از پهپادهای پیشرفته، خسارات قابلتوجهی به پایگاههای ارتش، نیروی دریایی و نیروی هوایی آمریکا و همچنین اردوگاههای نظامی کوچکتر در سراسر خاورمیانه وارد کردهاند.
بررسی USA TODAY از تحقیقات کنگره، ارزیابیهای دفاعی و سوابق عمومی، در کنار مصاحبههای متعدد، این ارزیابی را تایید میکند.
گزارشهای USA TODAY همچنین نشان میدهد آسیبپذیری آمریکا در برابر موشکهای ایرانی پیش از جنگ برای مقامهای آمریکایی غافلگیرکننده نبود و این موضوع نیز یک اتفاق تصادفی نبوده است.
مککفری می گوید حملات خیبرشکن ایران به اسرائیل در سال ۲۰۲۴ تا حد زیادی ناکارآمد بود، اما نسخههای جدیدتر آن در جنگ کنونی خسارات گستردهای ایجاد کردهاند که پنتاگون آنها را به رسمیت نشناخته است. اوافزود این خسارات شامل سامانههای راداری و ارتباطات تاکتیکی آمریکا، گرههای دفاع موشکی و هواپیماهای سوخترسان هوایی، هواپیماهای سامانه هشدار و کنترل هوابرد (AWACS) «و دیگر هواپیماهای گرانقیمتی است که هنگام پارک در یک فرودگاه منهدم شدند.»
به عقیده مککفری «ایرانیها ۶ هزار پهپاد و موشک بالستیک شلیک کردند و ما ۱۵۰۰ فروند را رهگیری کردیم. بنابراین تعدادی از آنها عبور کردند و خسارات عظیمی وارد کردند.»
فناوری موشکی ایران پایگاههای آمریکا در خلیج فارس را تهدید میکند
آسیبپذیری آمریکا در برابر موشکهای ایرانی یک راز نیست؛ پنتاگون و سازمانهای اطلاعاتی آمریکا دهههاست از آن اطلاع دارند و در سکوت آن را قابل مدیریت ارزیابی کردهاند.
اما سپس ترامپ پس از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، ایران را به انجام حمله متقابل تحریک کرد. تنها چند دقیقه بعد، تهران شروع به شلیک گسترده زرادخانه خود علیه اهداف نظامی و دولتی در سراسر منطقه کرد.
مککفری به USA TODAY اظهار داشت: برای دههها آشکار بوده است که شما فقط در صورتی میتوانید وارد خلیج فارس شوید و عملیات انجام دهید که ایرانیها تلاش نکنند جلوی شما را بگیرند.» او گفت واکنش ایران در این جنگ نهتنها برای پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه ویرانگر بوده، بلکه برای متحدان آمریکا که میزبان این پایگاهها هستند نیز پیامدهای شدیدی داشته و همین مسئله باعث شده است بهطور کامل بازنگری شود که آیا این پایگاهها در آینده بیشتر شبیه اهدافی بیدفاع خواهند بود یا همچنان بهعنوان مراکز نظامی ژئواستراتژیک عمل خواهند کرد.
یک تحقیق والاستریت ژورنال نیز با این ارزیابی موافقت کرد و در گزارشی در ۲۵ ژوئن عنوان داشت خسارات گسترده ناشی از موشکها و پهپادهای ایران باعث شده است آمریکا در حال بازنگری در کل حضور نظامی خود در منطقه باشد؛ این موضوع را مقامهای آمریکایی آشنا با این مباحث مطرح کردهاند.
موشک «مانورپذیر» خیبرشکن چگونه عمل میکند؟
ایران برای نخستین بار در سال ۲۰۲۲ موشک خیبرشکن را معرفی کرد؛ نامی که به درهمشکننده خیبر یا قلعه اشاره دارد و برگرفته از یک واحه تاریخی مستحکم در شبهجزیره عربستان است.
«جیم لمسون»، تحلیلگر سازمان سیا از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۲۱، می گوید سامانه هدایت خیبرشکن به آن اجازه میدهد مسیر پرواز خود را اصلاح کرده و بهسرعت مانور دهد تا در فاصله ۱۰ متری از هدف اصابت کند؛ دستاوردی قابلتوجه با توجه به مسافتی که این موشک طی میکند.
لمسون که اکنون بهعنوان پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات منع گسترش سلاحهای هستهای جیمز مارتین برنامه موشکی ایران را دنبال میکند، به USA TODAY گفت توانایی این موشک برای «مانور در مرحله نهایی» به آن اجازه میدهد «بهطور کامل از» دو یا سه رهگیر شلیکشده توسط نیروهای نظامی دشمن فرار کند.
لمسون معتقد است از سال ۲۰۲۴، ایران بهصورت تدریجی بهبودهایی در این موشک ایجاد کرده است ــ احتمالاً با کمک فناوری چین و روسیه ــ تا آن را به تهدیدی بهخصوص مرگبار برای ۳۰ هزار تا ۴۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه تبدیل کند.
او افزود که این بهروزرسانیها شامل بهبود هدایت ماهوارهای، تغییر مسیرهای پرتاب که پیشبینی آنها برای رادارهای دفاع موشکی دشوارتر است، مقاومت بهتر در برابر جنگ الکترونیک و حملات هماهنگشدهای است که موشکهای بالستیک را با انبوهی از پهپادها ترکیب میکنند.
در همین حال، بر اساس گفتههای لمسون، مککفری و هکت، توان دفاعی آمریکا نیز تضعیف شده است؛ هم به دلیل حملات ایران به سایتهای راداری و پدافند هوایی آمریکا و متحدانش در سراسر منطقه و هم به دلیل آنکه واشنگتن ذخایر رهگیرهای خود را کاهش داده است.
ایران چگونه از موشک برای «تداوم درگیری با آمریکا و تسلیم نشدن» استفاده میکند؟
هگست در جلسه استماع کمیته تخصیص بودجه سنای آمریکا در ماه ژوئیه عنوان کرد هنوز بیشتر موشکهای ایران رهگیری میشوند.
در آن جلسه، دموکراتها خواستار توضیح درباره این موضوع شدند که چرا ایران توانسته است چنین خسارات زیادی به پایگاههای آمریکا وارد کند. هگست چند ماه پیش از آن گفته بود دولت در عملیات نظامی خود موفق شده است «تهدید موشکی ایران را بهطور کامل نابود کند.»
هگست در شهادت خود اعتراف کرد «ما هرگز انتظار نداشتیم که آنها توانایی شلیک کردن را متوقف کنند. مسئله در مقیاس مقابله با رقیبی مانند ایالات متحده آمریکا است.»
اما لمسون، مککفری و هکت معتقدند تعداد کافی از موشکها در حال عبور از پدافند هستند که بتوانند خسارات قابلتوجهی به پایگاههای آمریکا و زیرساختهای متحدان آمریکا در منطقه مانند اردن، بحرین و عربستان سعودی وارد کنند.
لمسون معتقد است: «آنها توانستهاند هم از نظر فناوری و هم از نظر عملیاتی و تاکتیکی خود را تطبیق دهند تا اثربخشیشان در برابر آمریکا را افزایش دهند و بهطور مؤثر از آسیبپذیریهای آمریکا بهرهبرداری کنند تا بتوانند درگیری با آمریکا را ادامه دهند و تسلیم نشوند.»
احتمال دارد «خیبرشکن» عامل حمله مرگبار به پایگاه هوایی آمریکا در اردن بوده باشد
در ۱۷ ژوئیه، موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی به پایگاه هوایی عظیم «موفق سلتی» در اردن، در منطقهای بیابانی در ۶۰ مایلی شمال شرقی امان، اصابت کردند.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد دو سرباز در این حمله کشته شدند: «ایزابلا گونزالس»، سرباز وظیفه ۱۹ ساله از کارولتون تگزاس، و «ستوان یکم تایلر جیمز فیهان»، ۲۵ ساله، از ایوا بیچ هاوایی.
پنتاگون در ۲۱ ژوئیه اعلام کرد بقایای یک سرباز سوم را که گمان میرفت در این حمله کشته شده باشد، شناسایی کرده است؛ گروهبان «آنجل اس. رامپرساد»، متخصص پشتیبانی عملیات مخابراتی.
گروهبان آنجل رامپرساد، ۲۸ ساله، از اوزون پارک نیویورک، گمان میرود در جریان حمله دشمن به پایگاه هوایی موفق سلتی در اردن در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ در عملیات کشته شده باشد. او به گردان اول، هنگ پنجاهوهفتم توپخانه پدافند هوایی، تیپ پنجاهودوم توپخانه پدافند هوایی، فرماندهی دهم پدافند هوایی و موشکی ارتش، در آنسباخ آلمان، اختصاص داشت. او بهعنوان متخصص پشتیبانی عملیات مخابراتی 25U خدمت میکرد.
گونزالس و فیهان سربازان فعال ارتش بودند که از عملیات «عزم راسخ» پشتیبانی میکردند؛ عملیاتی که به نیروهای شریک کمک میکند تا شکست پایدار داعش را تضمین کنند.
تصاویر ماهوارهای تجاری که چند روز بعد ثبت شدند، مقیاس حمله را نشان دادند. چندین محل اصابت وجود داشت؛ دو آشیانه هواپیما مورد اصابت قرار گرفته و احتمالاً منهدم شده بودند و تأسیسات پهپادی نیز هدف قرار گرفته بودند. تصاویر همچنین خسارات سنگینی را به واحدهای مسکونی محل استقرار و خواب نظامیان نشان میدادند. حملات موشکی بعدی ایران نیز در اواخر همان ماه گزارش شد.
هکت که زمانی در سفارت آمریکا در اردن فعالیت میکرد، حمله ۱۷ ژوئیه را «یک آزمایش رزمی واقعی» خیبرشکن علیه پایگاههای آمریکا در اردن توصیف کرد. او گفت خیبرشکن بهویژه خطرناک است، زیرا قابلیت مانور آن به این موشک اجازه میدهد اهداف «متحرک» را هدف قرار دهد؛ از جمله افراد و تجهیزات نظامی که در آخرین لحظه برای فرار از حمله جابهجا شدهاند.
او تصریح این موضوع شامل هواپیماهای ارزشمند نیز میشود، «و این مخازن عظیم سوخت انعطافپذیر که در اطراف قرار دارند و مملو از مقادیر زیادی سوخت جت هستند. اینها اکنون میتوانند توسط این سلاح هدف قرار گیرند و موجب انفجارهای گسترده و تلفات شوند.»
این سه تحلیلگر توافق داشتند که با توجه به نبود شفافیت از سوی پنتاگون درباره حملات، نمیتوان با دقت مشخص کرد که موشکهای ایرانی مانند خیبرشکن چه میزان خسارت به منافع آمریکا و متحدانش در منطقه وارد کردهاند.
مککفری نتیجه گرفت «واقعیت مهمتر این است که این تصور وجود داشته که اسرائیل، اردن (و) عربستان سعودی امن هستند»، همراه با دیگر متحدان آمریکا که میزبان پایگاههای آمریکایی هستند، مانند قطر و بحرین. «و واضح است که آنها امن نیستند.»
پایان/
نظر شما