به گزارش تحریریه، تانگ بوهو(唐驳虎)، استراتژیست رسانه‌ای و نویسنده ارشد شبکه فونیکس چین، در یادداشتی موضع چین درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را بررسی کرده است.

در مقایسه با حمایت پرشور چین پس از آغاز جنگ از تهران، موضع ایران درباره دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز این پرسش را پیش می‌کشد که آیا سیاست‌مداران این کشور از درایت سیاسی کافی برخوردارند یا نه.

امیر حیات‌مقدم، نماینده مجلس ایران، اخیراً در گفت‌وگویی اعلام کرد که ایران محدودیت‌های عبور کشتی‌های تجاری چین، هند، عراق و قطر از تنگه هرمز را لغو کرده است. به گفته او، کشتی‌های این چهار کشور می‌توانند آزادانه از این آبراه راهبردی عبور کنند.

اما او در ادامه گفت ایران از کشتی‌های چینی و هندی عوارض عبور خواهد گرفت، در حالی که کشتی‌های قطری می‌توانند رایگان از تنگه بگذرند. او درباره اینکه کشتی‌های عراقی هم باید عوارض بپردازند یا نه، توضیح مشخصی نداد.

نخست باید به این نکته اشاره کرد که قطر از آن رو از پرداخت عوارض معاف شده که با ایران در یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های گازی جهان شریک است و دو کشور در حوزه انرژی پیوندهای نزدیکی دارند.

از سوی دیگر، قطر سال‌هاست میان ایران و آمریکا نقش میانجی را ایفا می‌کند. به‌ویژه پس از آغاز جنگ ایران، اهمیت دیپلماتیک دوحه بیش از پیش آشکار شده است.

برای ایران، نقشی که قطر بالقوه می‌تواند ایفا کند، بسیار فراتر از چند فقره عوارض عبور کشتی‌هاست. اگر میانجی‌گری قطر واقعاً بتواند ترامپ را در موضوع تنگه به عقب‌نشینی وادارد، یا حتی او را به پذیرش شروط مندرج در تفاهم‌نامه وادار کند و ۳۰۰ میلیارد دلار هزینه بازسازی پس از جنگ نصیب ایران کند، آن‌وقت ایران نه‌تنها حاضر است عبور کشتی‌های قطری را رایگان کند، بلکه احتمالاً حاضر است برای این کار پول هم بدهد.

در مقابل، هرچند اجازه عبور به کشتی‌های چین و هند تا حدی با هدف جلب حمایت دیپلماتیک این دو کشور صورت می‌گیرد، انگیزه اصلی ایران بیش از هر چیز نیاز شدید تجاری است. ایران به کالاهای چینی و هندی نیاز دارد و باید نفت خود را هم به این دو کشور بفروشد تا چرخ اقتصاد، جامعه و زندگی روزمره مردمش بچرخد.

به همین دلیل است که ایران هم‌زمان از کشتی‌های چینی و هندی عوارض می‌گیرد، اما کشتی‌های قطری را از پرداخت آن معاف می‌کند. خلاصه اینکه ماجرا نوعی معامله است؛ ایران از امیران قطر می‌خواهد در برابر ترامپ برایش چانه‌زنی و لابی کنند.

باید اعتراف کرد که ایران خیلی دقیق حساب و کتاب کرده.

اینکه ایران در چنین شرایطی به کشتی‌های چینی اجازه عبور می‌دهد، طبیعتاً خبر خوبی است. تنگه هرمز برای چین اهمیت حیاتی دارد؛ هم از نظر انتقال انرژی و تجارت بین‌المللی و هم از منظر ثبات کل منطقه خاورمیانه.

اما مسئله دقیقاً از همین‌جا شروع می‌شود: چراغ سبز ایران به کشتی‌های چینی را نباید به‌معنای پذیرش نظام عوارضی موردنظر ایران توسط چین دانست.

وزارت خارجه چین پیش‌تر موضع خود را به‌روشنی اعلام کرده بود: «تنگه هرمز آبراهی برای کشتیرانی بین‌المللی است و بازگشت هرچه زودتر امنیت و عبور آزادانه از آن، با منافع همه طرف‌ها سازگار است.»

در ظاهر، پکن در این موضع‌گیری اشاره‌ای به دریافت عوارض از کشتی‌ها نکرده است؛ اما همین عبارت «آبراهی برای کشتیرانی بین‌المللی» به‌روشنی موضع چین را نشان می‌دهد.

تنگه هرمز، هرچند در آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و ایران در نظریه می‌تواند برای کشتیرانی در آن مقرراتی وضع کند، جایگاهی ویژه هم دارد: این تنگه مسیر مهمی است که خلیج فارس را به آب‌های آزاد پیوند می‌دهد و بر اساس کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل، در شمار تنگه‌های مورد استفاده برای کشتیرانی بین‌المللی قرار می‌گیرد. چنین تنگه‌هایی مشمول حق عبور ترانزیتی هستند.

این یعنی کشتی‌ها و هواپیماهای همه کشورها حق دارند به‌طور پیوسته و سریع از تنگه عبور کنند و کشورهای ساحلی نباید مانع این عبور شوند.

به بیان دیگر، هرچند ایران و عمان بر آب‌های سرزمینی خود حاکمیت دارند، اعمال این حاکمیت باید تابع مقررات کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل درباره عبور از تنگه‌ها باشد.

چین، مانند بیشتر کشورها، سال‌ها پیش کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل را امضا و تصویب کرد؛ اما ایران این کنوانسیون را تصویب نکرده و تنها مفاد قدیمی‌تر کنوانسیون ۱۹۵۸ درباره دریای سرزمینی و منطقه مجاور را به رسمیت می‌شناسد.

آن سند از چیزی به نام حق عبور بی‌ضرر برای تنگه‌ها سخن می‌گوید. به زبان ساده، اگر ایران عبور یک کشتی را مضر تشخیص دهد، حق دارد مطابق قانون آن را متوقف کند.

به بیان دیگر، از نگاه چین، بر اساس کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل، تنگه هرمز باید به روی کشتی‌های همه کشورها باز باشد؛ ایران نباید مانع عبور عادی آن‌ها شود، چه رسد به اینکه در تنگه عوارض وضع کند. اما ایران قواعد حقوق دریاهایی را که چین به آن‌ها استناد می‌کند، قبول ندارد.

در واقع، عوارض‌گیری ایران در تنگه هرمز فقط برای آن نیست که از هر کشتی در حال عبور، پولی به جیب بزند. تهران امیدوار است با دریافت پیوسته عوارض، کنترل عملی خود بر تنگه را به‌تدریج به سازوکاری پایدار و بلندمدت تبدیل کند و سرانجام اختیار بیشتری بر این شریان حیاتی انرژی جهان به دست بگیرد؛ اختیاری که می‌تواند برایش درآمدی بی‌دردسر به همراه داشته باشد.

نکته‌ای که باید بر آن تأکید کرد این است که اگر چند کشتی تجاری تحت فشار عوارض عبور را بپردازند، به‌هیچ‌وجه به این معنا نیست که کشورهای صاحب پرچم آن کشتی‌ها، خودبه‌خود حق ایران برای دریافت عوارض را به رسمیت شناخته‌اند. در واقع، چین، هند، قطر و عراق تاکنون چنین حقی را نپذیرفته‌اند.

چین حاکمیت ایران بر آب‌های سرزمینی‌اش را به رسمیت می‌شناسد و به حق مشروع کشورهای ساحلی برای حفظ امنیت خود احترام می‌گذارد؛ اما این حاکمیت نمی‌تواند بر قواعد عبور از آبراه‌های بین‌المللی برتری پیدا کند. نظام کشتیرانی در تنگه هرمز را نمی‌توان یک‌جانبه و به دست ایران از نو تعریف کرد.

اینکه ایران اکنون اجازه عبور کشتی‌های چینی را می‌دهد، بی‌تردید شایسته توجه است. اما آنچه پکن می‌خواهد، هرگز لطف ویژه ایران یا امتیاز عبوری انحصاری برای کشتی‌های چینی نبوده است.

اگر ایران اجازه عبور کشتی‌های چینی را به معامله‌ای سیاسی تبدیل کند و بخواهد پکن در مسئله اصولی مشروعیت دریافت عوارض در تنگه با وضع موجود کنار بیاید، سخت در اشتباه است.

چین به‌عنوان قدرتی بزرگ، مسئول و متعهد، خواهان آن است که کشتی‌های تجاری همه کشورها بتوانند آزادانه، ایمن و برابر از تنگه هرمز عبور کنند.

پکن به‌خوبی می‌داند که ایران امروز ممکن است برای کشتی‌های چینی استثنا قائل شود، اما فردا می‌تواند راه را ببندد یا بنا بر ملاحظات سیاسی، نرخ عوارض و شرایط عبور را تغییر دهد؛ مثلاً از چین بخواهد حاکمیت ایران بر سه جزیره خلیج فارس را به رسمیت بشناسد، نه حاکمیت امارات را.

اگر چنین سازوکار تبعیض‌آمیزی برای عبور رسماً به رسمیت شناخته شود، تنگه هرمز واقعاً به اهرم دیپلماتیکی در دست ایران تبدیل خواهد شد؛ اهرمی که بتواند علیه هر کشوری به کار گرفته شود.

پایان/

منبع: 【?唐驳虎主笔：伊朗看来不打算听中国的劝，铁了心要收中国船只过路费】
https://m.toutiao.com/is/MeXUTp_OIoI/